Leki w grupie
„antykoncepcja doustna”

Antykoncepcja doustna to farmakologiczna metoda zapobiegania ciąży polegająca na stosowaniu doustnych preparatów hormonalnych. Działa głównie poprzez hamowanie owulacji, zagęszczenie śluzu szyjkowego (co utrudnia penetrację plemników) oraz zmiany w endometrium (zmniejszające szanse implantacji).

Wyróżniamy dwa główne typy doustnej antykoncepcji: preparaty jednoskładnikowe (zawierające tylko progestagen, tzw. minipigułki) oraz dwuskładnikowe (zawierające estrogen i progestagen). Tabletki dwuskładnikowe dzielą się dodatkowo na jednofazowe (stała dawka hormonów), dwufazowe i trójfazowe (zmienne dawki hormonów naśladujące naturalny cykl).

Do najczęściej stosowanych substancji czynnych należą: etynyloestradiol (składnik estrogenowy) oraz progestageny: lewonorgestrel, drospirenon, dezogestrel, gestoden, dienogest czy octan cyproteronu. Popularne preparaty w Polsce to m.in.: Microgynon, Rigevidon (lewonorgestrel + etynyloestradiol), Yasmin, Yaz (drospirenon + etynyloestradiol), Cerazette (dezogestrel), Belara (chlormadinon + etynyloestradiol), Diane-35 (cyproteron + etynyloestradiol).

Główne zalety antykoncepcji doustnej to wysoka skuteczność (przy prawidłowym stosowaniu), odwracalność działania po odstawieniu, regulacja cyklu miesiączkowego, zmniejszenie nasilenia bolesnych miesiączek oraz redukcja ryzyka niektórych nowotworów (jajnika, endometrium). Niektóre preparaty wykazują dodatkowo działanie przeciwtrądzikowe i przeciwłojotokowe.

Istotne zagrożenia związane z tą metodą antykoncepcji to zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych (szczególnie u kobiet palących, po 35 roku życia, z nadciśnieniem czy otyłością), wzrost ciśnienia tętniczego, bóle głowy, nudności, zmiany nastroju, tkliwość piersi, plamienia międzymiesiączkowe. Stosowanie antykoncepcji doustnej jest przeciwwskazane u kobiet z historią zakrzepicy, udaru, chorobami serca, niektórymi nowotworami czy ciężkimi chorobami wątroby.

Istotne podgrupy antykoncepcji doustnej to: preparaty niskodawkowe (zawierające ≤35 μg etynyloestradiolu), mikrodawkowe (<20 μg etynyloestradiolu), preparaty zawierające estradiol (naturalny estrogen zamiast syntetycznego etynyloestradiolu), minipigułki (zawierające tylko progestagen, odpowiednie dla kobiet karmiących) oraz tabletki o przedłużonych cyklach (zmniejszające częstotliwość krwawień).