Leki w grupie
„anaboliczne steroidy”

Anaboliczne steroidy (sterydy anaboliczno-androgenne, AAS) to syntetyczne pochodne testosteronu, które naśladują działanie męskich hormonów płciowych w organizmie. Ich główne działanie polega na zwiększeniu syntezy białek w komórkach, co prowadzi do przyspieszenia budowy tkanki mięśniowej (działanie anaboliczne) oraz rozwoju męskich cech płciowych (działanie androgenne).

Mechanizm działania anabolicznych steroidów opiera się na łączeniu się z receptorami androgenowymi w komórkach, co aktywuje specyficzne geny odpowiedzialne za syntezę białek. Prowadzi to do zwiększenia retencji azotu, wzrostu masy mięśniowej, poprawy mineralizacji kości oraz zwiększenia produkcji erytrocytów i hemoglobiny.

Do najczęściej stosowanych anabolicznych steroidów należą: testosteron (preparaty: Nebido, Omnadren, Sustanon), nandrolon (Deca-Durabolin), metandienon (Metanabol), oksandrolon (Oxandrin), stanozolol (Winstrol), boldenon oraz trenbolon. W Polsce jedynie niewielka część tych preparatów jest dostępna legalnie i wyłącznie na receptę do zastosowań medycznych.

Anaboliczne steroidy można podzielić na dwie główne podgrupy: doustne i iniekcyjne. Steroidy doustne (np. metandienon, oksandrolon, stanozolol) są zmodyfikowane chemicznie (alkilowane w pozycji 17-alfa), co zapobiega ich dezaktywacji podczas pierwszego przejścia przez wątrobę, ale zwiększa hepatotoksyczność. Steroidy iniekcyjne (np. testosteron enanthate, nandrolon decanoate) są zazwyczaj estrami podawanymi domięśniowo, co zapewnia powolne uwalnianie substancji czynnej.

Zastosowania medyczne anabolicznych steroidów obejmują leczenie hipogonadyzmu, opóźnionego dojrzewania płciowego u chłopców, niedokrwistości aplastycznej, osteoporozy, wyniszczenia w przebiegu chorób przewlekłych (np. AIDS, nowotwory) oraz w niektórych przypadkach leczenia oparzeń i rekonwalescencji po ciężkich operacjach.

Główne zalety terapeutycznego stosowania anabolicznych steroidów to skuteczne przywracanie prawidłowego poziomu testosteronu u pacjentów z hipogonadyzmem, poprawa gęstości mineralnej kości, zwiększenie masy ciała u pacjentów wyniszczonych, stymulacja erytropoezy w leczeniu niektórych typów niedokrwistości oraz przyspieszenie regeneracji tkanek po urazach.

Największe niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem anabolicznych steroidów obejmują: uszkodzenie wątroby (szczególnie przy steroidach 17-alfa-alkilowanych), zaburzenia gospodarki lipidowej (obniżenie HDL, podwyższenie LDL), nadciśnienie tętnicze, przerost mięśnia sercowego, zwiększone ryzyko zakrzepicy, ginekomastia u mężczyzn, zaburzenia hormonalne (obniżenie produkcji endogennego testosteronu, zaburzenia spermatogenezy), trądzik, łysienie, zaburzenia psychiczne (agresja, wahania nastroju). U kobiet dodatkowo może wystąpić maskulinizacja (hirsutyzm, pogłębienie głosu, zanik miesiączkowania).

Warto podkreślić, że pozamedyczne stosowanie anabolicznych steroidów w celu poprawy wyników sportowych jest zabronione przez większość organizacji sportowych oraz wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, szczególnie przy stosowaniu dawek znacznie przekraczających terapeutyczne.