Dawkowanie i sposób podawania
Wyciąg alergenowy

Dawkowanie i sposób podawania wyciągu alergenowego

Wyciągi alergenowe stanowią podstawę immunoterapii swoistej (SIT) stosowanej w leczeniu chorób alergicznych. Dawkowanie wyciągów alergenowych jest procesem zindywidualizowanym, wymagającym dużej precyzji i doświadczenia od lekarza prowadzącego terapię. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące dawkowania i sposobu podawania tych preparatów.^{1 2}

Ogólne zasady dawkowania

Dawkowanie wyciągów alergenowych musi być dostosowane indywidualnie dla każdego pacjenta. Na wielkość dawki wpływają:³

• Ogólny stan zdrowia pacjenta
• Dane z wywiadu dotyczące alergii
• Wrażliwość pacjenta na swoisty alergen
• Stopień uczulenia określony na podstawie wywiadu i wyników testów

^{3 4}

Wrażliwość na reakcje alergiczne można zmniejszyć poprzez zastosowanie szybko działających leków przeciwhistaminowych przed podaniem wyciągu alergenowego.⁵

Etapy leczenia

Immunoterapia wyciągami alergenowymi składa się z dwóch głównych faz:^{6 7}

1. Faza początkowa (indukcyjna) – celem jest osiągnięcie najwyższego tolerowanego poziomu poprzez stopniowe zwiększanie dawki
2. Faza podtrzymująca – polega na regularnym podawaniu maksymalnej tolerowanej dawki

Całkowity okres leczenia wynosi zazwyczaj 3-5 lat, w tym co najmniej rok po wyraźnym złagodzeniu objawów lub ich ustąpieniu.^{8 9}

Faza początkowa (indukcyjna)

Faza początkowa ma kluczowe znaczenie w immunoterapii, gdyż jej celem jest stopniowe zwiększanie dawki wyciągu alergenowego aż do osiągnięcia maksymalnej tolerowanej dawki. W przypadku alergenów sezonowych leczenie rozpoczyna się poza sezonem pylenia, a w przypadku alergenów całorocznych – w okresie o najmniejszym nasileniu objawów.¹⁰

Schemat dawkowania Alutard SQ

W przypadku preparatu Alutard SQ leczenie zawsze rozpoczyna się od najmniejszej dawki. Podczas fazy początkowej podaje się jedno wstrzyknięcie raz w tygodniu. Odstępy czasowe nie mogą być krótsze niż 7 dni, ale mogą zostać wydłużone w razie konieczności.¹¹

Poniżej przedstawiono szczegółową tabelę dawkowania dla preparatu Alutard SQ w fazie początkowej:

¹²

W przypadku pacjentów o wysokiej wrażliwości na alergeny oraz u tych, u których wystąpiły reakcje ogólnoustrojowe w trakcie wcześniejszego leczenia, stosuje się alternatywny, wolniejszy schemat zwiększania dawki.¹³

Schemat dawkowania Novo-Helisen Depot

W przypadku preparatu Novo-Helisen Depot leczenie również rozpoczyna się od najmniejszej dawki najniższego stężenia (stężenie 1). U dzieci i silnie uczulonych pacjentów stosuje się schemat dawkowania dla „wysoce wrażliwych”.¹⁴

¹⁵

Dawki preparatu Novo-Helisen Depot podaje się w odstępach 7-dniowych, które nie mogą być skracane, ale mogą zostać wydłużone do 14 dni w wyjątkowych przypadkach. Należy jednak pamiętać, że dłuższe odstępy mogą być związane z większą częstością reakcji miejscowych i uogólnionych o większym nasileniu.¹⁶

Postępowanie w przypadku przerw w leczeniu

Jeżeli dojdzie do przerwy w podawaniu wyciągu alergenowego podczas fazy początkowej, konieczna jest modyfikacja dawkowania przy wznowieniu leczenia:^{17 18}

Dla Alutard SQ:

• Przerwa do 2 tygodni – kontynuować zwiększanie dawek według schematu
• Przerwa 2-3 tygodnie – powtórzyć poprzednią dawkę
• Przerwa 3-4 tygodnie – zmniejszyć dawkę do 50% poprzedniej dawki
• Przerwa dłuższa niż 4 tygodnie – rozpocząć od nowa fazę początkową

¹⁹

Dla Novo-Helisen Depot:

• Przerwa 2-4 tygodnie – podać najwyżej połowę ostatnio podanej dawki
• Przerwa dłuższa niż 4 tygodnie – rozpocząć leczenie od stężenia 1

²⁰

Faza podtrzymująca

Po osiągnięciu fazy podtrzymującej, dawka jest ustalana indywidualnie dla pacjenta w zależności od jego wrażliwości na alergen.²¹

Dawka podtrzymująca

W celu uzyskania optymalnego działania terapeutycznego, dawka podtrzymująca powinna być:²²

• Największą tolerowaną dawką, która nie wywołuje istotnych działań niepożądanych
• W przypadku Alutard SQ – dawka powinna mieścić się w przedziale od 10 000 do 100 000 SQ-U
• W przypadku Novo-Helisen Depot – dawka maksymalna w jednym wstrzyknięciu wynosi 1,0 ml stężenia 3, ale indywidualna dawka maksymalna może być mniejsza

^{23 24}

Odstępy między dawkami

W fazie podtrzymującej odstępy między wstrzyknięciami są stopniowo wydłużane:^{25 26}

• Alutard SQ: odstępy wydłuża się z 1 do 2, następnie do 4 i 6 tygodni. Kolejne dawki podtrzymujące podaje się co 6 tygodni (±2 tygodnie)
• Novo-Helisen Depot: dawka podtrzymująca jest początkowo podawana co 2 tygodnie, a następnie odstępy można wydłużać do 4, a potem do 6 tygodni

W przypadku przekroczenia zalecanego odstępu czasu między dawkami, konieczna jest modyfikacja dawkowania przy kolejnym wstrzyknięciu.^{27 28}

^{29 30}

Modyfikacja dawkowania w przypadku działań niepożądanych

Podczas immunoterapii wyciągami alergenowymi mogą wystąpić różne reakcje niepożądane, które wymagają modyfikacji dawkowania.^{31 32}

Odczyny miejscowe

W przypadku odczynów miejscowych zalecenia dotyczące modyfikacji dawkowania zależą od wielkości obrzęku:^{33 34}

Dla Alutard SQ:

• Obrzęk <5 cm – kontynuować zwiększanie dawek według schematu
• Obrzęk 5-7 cm – powtórzyć poprzednią dawkę
• Obrzęk 7-12 cm – zmniejszyć dawkę do dawki podawanej tydzień wcześniej
• Obrzęk 12-17 cm – zmniejszyć dawkę do dawki podawanej dwa tygodnie wcześniej
• Obrzęk >17 cm – zmniejszyć dawkę do dawki podawanej trzy tygodnie wcześniej

³⁵

Dla Novo-Helisen Depot:

• Nasilona reakcja miejscowa: powtórzyć ostatnią dobrze tolerowaną dawkę

³⁶

Reakcje ogólnoustrojowe

W przypadku wystąpienia reakcji ogólnoustrojowych postępowanie jest następujące:^{37 38}

Dla Alutard SQ:

• Po ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej leczenie można kontynuować tylko po starannym rozważeniu wszystkich okoliczności
• Następną dawkę należy zmniejszyć do 10% dawki wywołującej reakcję
• Zmniejszoną dawkę można podzielić na dwie części i podawać w odstępie 30 minut

³⁹

Dla Novo-Helisen Depot:

• Łagodna reakcja uogólniona: cofnąć się w schemacie dawkowania o 2-3 dawki
• Ciężka reakcja uogólniona: ponownie rozpocząć terapię od stężenia 1

⁴⁰

Szczególne sytuacje w dawkowaniu

Dzieci i młodzież

Stosowanie wyciągów alergenowych u dzieci wymaga szczególnej uwagi:^{41 42}

• Dzieci poniżej 5 roku życia zwykle nie są odpowiednimi kandydatami do immunoterapii ze względu na problemy ze współpracą i akceptacją leczenia
• U dzieci powyżej 5 lat dane kliniczne dotyczące skuteczności są ograniczone, ale dane o bezpieczeństwie nie wskazują na wyższe ryzyko niż u dorosłych
• U dzieci i silnie uczulonych pacjentów stosuje się wolniejsze schematy zwiększania dawki

^{43 44}

Jednoczesne leczenie wieloma alergenami

W przypadku równoczesnej terapii więcej niż jednym alergenem należy przestrzegać następujących zasad:^{45 46}

• Wstrzyknięcia powinny być podawane oddzielnie w każde ramię
• Między wstrzyknięciami należy zachować odstęp co najmniej 30 minut
• Drugą iniekcję można wykonać dopiero po stwierdzeniu, że pierwsza nie wywołała reakcji niepożądanej
• W przypadku bardzo wrażliwych pacjentów odstęp między wstrzyknięciami można wydłużyć do 2-3 dni
• Zaleca się podanie każdego wyciągu alergenowego w oddzielne ramię

^{47 48}

Sposób podawania

Wyciągi alergenowe podaje się podskórnie zgodnie z następującymi zasadami:^{49 50}

• Zawiesina przed podaniem powinna być jednorodna (należy ją dobrze wymieszać)
• Iniekcję wykonuje się podskórnie w bocznej części dystalnej ramienia lub grzbietowo w proksymalnej części przedramienia
• Miejscem wstrzyknięcia jest bok prostowników ramienia, o szerokość dłoni ponad łokciem
• Dawki 0,5-1 ml mogą być podzielone i podawane w obydwa ramiona

^{51 52}

Bezpieczeństwo podawania

Podczas podawania wyciągów alergenowych należy przestrzegać następujących zasad bezpieczeństwa:^{53 54}

• Wyciągu alergenowego pod żadnym pozorem nie wolno podawać donaczyniowo
• Przed wstrzyknięciem należy wykonać staranną aspirację
• Podczas wstrzykiwania preparatu Alutard SQ aspirację należy powtarzać co 0,2 ml
• Wstrzyknięcie musi być wykonywane powoli
• Pacjenta należy obserwować przez minimum 30 minut po każdym wstrzyknięciu
• Podczas stosowania wyciągów alergenowych musi być dostępny odpowiedni sprzęt oraz leki do leczenia reakcji anafilaktycznych

^{55 56}

Kontynuacja leczenia z nowego opakowania

Podczas kontynuacji leczenia z nowego opakowania należy zachować szczególną ostrożność:⁵⁷

• Pierwsza dawka z nowego opakowania Novo-Helisen Depot powinna wynosić co najwyżej 20% (50% w przypadku roztoczy) ostatnio podanej dawki
• Następnie można ponownie zwiększyć dawkę do indywidualnej dawki maksymalnej w odstępach 7-14 dni według schematu leczenia początkowego
• W przypadku zmiany składu (alergenu) należy ponownie rozpocząć terapię od najniższego stężenia
• Powyższe zasady dotyczą także przypadku wcześniejszego prowadzenia immunoterapii swoistej za pomocą innego produktu (także doustnego lub podjęzykowego)

⁵⁸