Właściwości farmakodynamiczne
Tazaroten

Właściwości farmakodynamiczne tazarotenu

Tazaroten należy do acetylenowych pochodnych retynoidów, stosowanych w dermatologii. Sklasyfikowany jest w grupie farmakoterapeutycznej leków stosowanych miejscowo w leczeniu łuszczycy – retynoidy, oznaczonej kodem ATC: D05AX05. Substancja ta występuje w produkcie leczniczym Zorac w postaci żelu w dwóch stężeniach: 0,5 mg/g (0,05%) oraz 1 mg/g (0,1%).¹

Mechanizm działania molekularnego

Tazaroten jest prolekiem, który jako nieaktywny retynoid, ulega przemianie w aktywną postać – kwas karboksylowy tazarotenu (AGN 190299) w procesie deestryfikacji zachodzącym w skórze. Ta aktywna postać wykazuje istotne powinowactwo do jądrowych receptorów retynoidowych.²

Kwas karboksylowy tazarotenu (AGN 190299) charakteryzuje się zdolnością wiązania ze wszystkimi trzema przedstawicielami rodziny receptorów kwasu retynowego: RAR(alfa), RAR(beta) oraz RAR(gamma), przy czym wykazuje względną selektywność w stosunku do dwóch ostatnich typów receptorów. Poprzez to oddziaływanie może wpływać na ekspresję określonych genów, chociaż pełne znaczenie kliniczne tych mechanizmów molekularnych nie zostało jeszcze szczegółowo poznane.³

Mechanizm działania w łuszczycy

Dokładny mechanizm działania tazarotenu w leczeniu łuszczycy nie został jeszcze w pełni wyjaśniony. Badania farmakologiczne wskazują jednak na kilka istotnych efektów biologicznych, które mogą tłumaczyć skuteczność terapeutyczną tej substancji:⁴

• W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że tazaroten stosowany miejscowo u myszy hamuje indukcję naskórkowej dekarboksylazy ornitynowej, enzymu odpowiedzialnego między innymi za proliferację i przerost komórek
• W hodowlach komórkowych oraz hodowanych in vitro modelach skóry, tazaroten zmniejszał ekspresję MRP8 – białka będącego markerem stanu zapalnego, które występuje w wysokich stężeniach w naskórku pacjentów z łuszczycą
• W hodowlach ludzkich keratynocytów substancja wykazuje zdolność hamowania procesu rogowacenia

⁵

Skuteczność kliniczna

Efektywność terapeutyczna tazarotenu została potwierdzona w dwóch dużych badaniach klinicznych porównawczych. Oceniano w nich skuteczność miejscowego stosowania tazarotenu w żelu w stężeniach 0,05% i 0,1% raz na dobę przez okres 12 tygodni u pacjentów z przewlekłą łuszczycą plackowatą, u których choroba obejmowała do 20% powierzchni ciała.⁶

Wyniki tych badań wykazały skuteczność obu stężeń produktu Zorac w porównaniu do produktu kontrolnego zawierającego jedynie podłoże bez substancji czynnej. Zaobserwowano przy tym zależność skuteczności od stężenia – żel o wyższym stężeniu (0,1%) wykazywał większą efektywność terapeutyczną, jednak jednocześnie powodował więcej miejscowych działań niepożądanych.⁷

Efekt terapeutyczny po zakończeniu leczenia

Istotną cechą farmakodynamiczną tazarotenu jest utrzymywanie się efektu terapeutycznego po zakończeniu stosowania leku. W badaniach klinicznych zaobserwowano, że po zaprzestaniu 12-tygodniowego leczenia, kliniczna poprawa utrzymywała się przez kolejne 12 tygodni, niezależnie od stosowanego uprzednio stężenia leku (0,05% czy 0,1%). Taki przedłużony efekt terapeutyczny może być istotną zaletą w długoterminowym postępowaniu z pacjentami cierpiącymi na przewlekłą łuszczycę plackowatą.⁸