Dawkowanie i sposób podawania
Sodu wodorowęglan

Dawkowanie i sposób podawania sodu wodorowęglanu w różnych zastosowaniach klinicznych

Sodu wodorowęglan (NaHCO₃) jest powszechnie stosowaną substancją w praktyce medycznej o wielorakim zastosowaniu. Jest to związek o właściwościach buforujących, który pomaga w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. W zależności od postaci farmaceutycznej, wskazań klinicznych oraz parametrów pacjenta, dawkowanie i sposób podawania sodu wodorowęglanu różnią się znacząco. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe informacje dotyczące dawkowania tej substancji w różnych sytuacjach klinicznych i postaciach farmaceutycznych.¹

Dawkowanie sodu wodorowęglanu w leczeniu zaparć

W leczeniu przewlekłych zaparć sodu wodorowęglan stosowany jest w postaci doustnej jako składnik złożonych produktów leczniczych. Dawkowanie należy dostosować indywidualnie w zależności od wieku pacjenta, nasilenia objawów i reakcji na leczenie.¹

Preparat AuroGo (zawierający sodu wodorowęglan)

AuroGo to produkt leczniczy zawierający sodu wodorowęglan (0,1785 g na saszetkę) w połączeniu z makrogolem 3350 i innymi elektrolitami. Stosowany jest w leczeniu przewlekłych zaparć i zaklinowania stolca.¹

Schemat dawkowania w przewlekłym zaparciu:

• Młodzież, dorośli i pacjenci w podeszłym wieku: od 1 do 3 saszetek na dobę w podzielonych dawkach, w zależności od indywidualnej reakcji na produkt¹
• W razie przedłużonego stosowania dawkę można zmniejszyć do 1 lub 2 saszetek na dobę¹
• Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat¹

Schemat dawkowania w zaklinowaniu stolca:

• Młodzież, dorośli i pacjenci w podeszłym wieku: 8 saszetek na dobę, które należy przyjąć w ciągu 6 godzin¹
• Pacjenci z zaburzeniami czynności układu sercowo-naczyniowego: dawkę dobową należy podzielić tak, aby nie przyjmować więcej niż 2 saszetki w ciągu jednej godziny¹
• Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek: nie jest konieczna modyfikacja dawki¹

Sposób podawania AuroGo: Zawartość każdej saszetki należy rozpuścić w 125 ml wody. W przypadku zaklinowania stolca można rozpuścić zawartość 8 saszetek w 1 litrze wody.¹

Preparat Duphagol (zawierający sodu wodorowęglan)

Duphagol to produkt zawierający sodu wodorowęglan (178,5 mg na saszetkę) w połączeniu z makrogolem 3350 i innymi elektrolitami.²

Schemat dawkowania w zaparciu przewlekłym:

• Dorośli: od 1 do 3 saszetek na dobę w podzielonych dawkach²
• Zazwyczaj stosowana dawka dla większości pacjentów to 1-2 saszetki na dobę²
• Leczenie nie powinno trwać dłużej niż 2 tygodnie, w razie potrzeby można powtórzyć kurację²

Schemat dawkowania w zaklinowaniu stolca:

• Dorośli: 8 saszetek na dobę, które należy spożyć w ciągu 6 godzin²
• Leczenie zaklinowania stolca nie powinno trwać dłużej niż 3 dni²
• Pacjenci z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi: należy podzielić dawkę tak, by nie przyjmować więcej niż 2 saszetki w ciągu jednej godziny²

Sposób podawania Duphagol: Zawartość każdej saszetki należy rozpuścić w 125 ml wody. W przypadku zaklinowania stolca zawartość 8 saszetek można rozpuścić w 1 litrze wody.²

Preparat Fortrans (zawierający sodu wodorowęglan)

Fortrans to produkt zawierający sodu wodorowęglan (1,680 g na saszetkę) w kombinacji z makrogolem 4000 i innymi elektrolitami, stosowany głównie do przygotowania przewodu pokarmowego przed badaniami endoskopowymi i zabiegami chirurgicznymi.³

Schemat dawkowania:

• Dawkowanie wynosi około jednego litra roztworu na 15 do 20 kg masy ciała, co odpowiada średniemu dawkowaniu od 3 do 4 litrów roztworu³
• Preparat stosowany wyłącznie u dorosłych³

Sposób podawania Fortrans: Roztwór można podawać w pojedynczej dawce albo w dwóch dawkach podzielonych:

• W dawkach podzielonych: 2 litry wieczorem w dniu poprzedzającym badanie i 1-2 litry rano w dniu badania, lub 3 litry wieczorem i 1 litr rano³
• W pojedynczej dawce: 3-4 litry wieczorem w dniu poprzedzającym badanie, z możliwą 1-godzinną przerwą po wypiciu 2 litrów roztworu³
• Zalecana szybkość spożycia wynosi od 1 do 1,5 litra na godzinę (tj. 250 ml co 10 do 15 minut)³

Dawkowanie sodu wodorowęglanu w leczeniu biegunki i odwodnienia

Preparat Gastrolit (zawierający sodu wodorowęglan)

Gastrolit to produkt leczniczy zawierający sodu wodorowęglan (0,50 g na saszetkę) w połączeniu z innymi elektrolitami i glukozą, stosowany w leczeniu odwodnienia związanego z biegunką.⁴

Sposób przygotowania: Zawartość saszetki należy rozpuścić w 200 ml gorącej, przegotowanej wody i ostudzić. W celu przygotowania większej objętości roztworu (np. 500 ml) należy rozpuścić 3 saszetki w 600 ml wody.⁴

Dawkowanie w zapobieganiu odwodnieniu:

• Osoby dorosłe, młodzież i dzieci powyżej 3 lat: 200 ml po każdym płynnym stolcu (co odpowiada roztworowi z 1 saszetki)⁴
• Dzieci poniżej 3 lat i niemowlęta: 10 ml/kg mc. po każdym stolcu (czekając na konsultację lekarską)⁴

Dawkowanie w odwodnieniu:

⁴

Dawkowanie sodu wodorowęglanu w roztworach do dializy

Sodu wodorowęglan jest kluczowym składnikiem roztworów do dializy otrzewnowej i hemofiltracji, gdzie spełnia rolę buforu pomagającego w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.^{5 6}

Preparaty BicaVera (z różnymi stężeniami glukozy)

BicaVera z 1,5% glukozą, BicaVera z 2,3% glukozą i BicaVera z 4,25% glukozą to roztwory do dializy otrzewnowej zawierające sodu wodorowęglan w stężeniu 34 mmol/l po odtworzeniu.^{5 7 8}

Dawkowanie i schemat leczenia ustala lekarz prowadzący. Typowe schematy to:⁵

Ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa (CADO):

• Dorośli: 2000 ml roztworu na jedną wymianę, cztery razy na dobę, z czasem zalegania 2-10 godzin⁵
• U pacjentów z bólem na początku leczenia: 500-1500 ml⁵
• U pacjentów o dużej masie ciała lub bez resztkowej czynności nerek: do 2500 ml⁵
• Dzieci: 600-800 ml/m² powierzchni ciała na wymianę, 4 razy na dobę, z możliwością zwiększenia do 1000-1200 ml/m²⁵

Automatyczna dializa otrzewnowa (ADO):

• Dorośli: leczenie przez 8-10 godzin w nocy, objętości zalegania 1500-3000 ml, liczba cykli 3-10⁵
• Typowa ilość użytego płynu: 10-18 l (maksymalnie 6-30 l)⁵
• Dzieci: 800-1000 ml/m² powierzchni ciała na wymianę, 5-10 wymian w ciągu nocy, z możliwością zwiększenia do 1400 ml/m²⁵

Sposób podawania roztworów BicaVera:

• CADO: Worek należy ogrzać do temperatury ciała na płycie grzewczej (czas podgrzewania worka 2000 ml wynosi około 120 min)⁵
• ADO: Roztwór automatycznie podgrzewany przez cykler do temperatury ciała⁵

Roztwory Duosol do hemofiltracji

Roztwory Duosol (w różnych wariantach) zawierają sodu wodorowęglan w stężeniu 35 mmol/l po zmieszaniu i są stosowane w hemodializie/hemofiltracji.^{6 9 10}

Dawkowanie:

• Zalecana szybkość filtracji: 20-25 ml/kg masy ciała na godzinę⁶
• Objętość roztworu substytucyjnego zależy od intensywności leczenia i ilości płynu, jaki ma zostać zastąpiony⁶
• Te same zalecenia dotyczą dzieci i młodzieży⁶

Sposób podawania Duosol: Podanie dożylne. Aby przygotować gotowy roztwór, należy otworzyć przegrodę między komorami i wymieszać zawartość poprzez pięciokrotne obrócenie worka. Roztwór wprowadzany jest do obiegu pozaustrojowego przy pomocy pompy infuzyjnej.⁶

Roztwór Hemosol BO

Hemosol BO zawiera sodu wodorowęglan w stężeniu 32 mmol/l po zmieszaniu i jest stosowany do hemodializy i hemofiltracji.¹¹

Dawkowanie:

• Dorośli (hemofiltracja/hemodiafiltracja): 500-3000 ml/godz.¹¹
• Dorośli (ciągła hemodializa): 500-2500 ml/godz.¹¹
• Dzieci i młodzież: 1000-2000 ml/godz./1,73 m², z możliwością zwiększenia do 4000 ml/godz./1,73 m² u młodszych dzieci¹¹

Roztwór Phoxilium

Phoxilium to roztwór do hemodializy i hemofiltracji zawierający sodu wodorowęglan w stężeniu 30 mmol/l po zmieszaniu.¹²

Dawkowanie:

• Dorośli (hemofiltracja/hemodiafiltracja): 500-3000 ml/godz.¹²
• Dorośli (ciągła hemodializa): 500-2500 ml/godz.¹²
• Dzieci i młodzież: 1000-4000 ml/godz./1,73 m²¹²

Roztwory Physioneal 35 i 40

Physioneal 35 i Physioneal 40 to roztwory do dializy otrzewnowej zawierające sodu wodorowęglan w stężeniu 25 mmol/l po zmieszaniu.^{13 14}

Dawkowanie:

• Dorośli (CADO): 4 wymiany na dobę, objętość 2,0-2,5 l¹³
• Dorośli (ADO): 4-5 wymian w nocy i do 2 wymian w ciągu dnia, objętość 2,0-2,5 l¹³

Roztwory Prismasol z potasem

Prismasol 2 mmol/l potasu i Prismasol 4 mmol/l potasu to roztwory do hemodializy/hemofiltracji zawierające sodu wodorowęglan w stężeniu 32 mmol/l po zmieszaniu.¹⁵

Dawkowanie:

• Dorośli (hemofiltracja/hemodializa): 500-3000 ml/godz.¹⁵
• Dorośli (ciągła hemodializa): 500-2500 ml/godz.¹⁵
• Najczęściej stosowane szybkości przepływu: 2000-2500 ml/godz. (48-60 l/dobę)¹⁵
• Dzieci i młodzież: 1000-2000 ml/godz./1,73 m²¹⁵

Dawkowanie sodu wodorowęglanu do stosowania miejscowego

Sodu wodorowęglan Hasco

Sodu wodorowęglan Hasco to produkt leczniczy w postaci proszku do sporządzania roztworu, przeznaczony do stosowania zewnętrznego.¹⁶

Dawkowanie i sposób podawania: 5-20 g (1-4 łyżeczki) sodu wodorowęglanu rozpuścić w 0,5 litra wody. Stosować do przemywania skóry, płukania błon śluzowych i do nasączania okładów.¹⁶

Preparat Gargarin

Gargarin to proszek do sporządzania roztworu do płukania gardła, zawierający sodu wodorowęglan (1,74 g w 5 g proszku).¹⁷

Dawkowanie i sposób podawania: 5 g proszku (1 łyżeczkę lub 1 saszetkę) rozpuścić w szklance ciepłej wody i płukać jamę ustną. Czynność powtórzyć 2 do 3 razy na dobę.¹⁷

Dawkowanie sodu wodorowęglanu w leczeniu zgagi

Preparat Gealcid

Gealcid to tabletki do rozgryzania i żucia, zawierające 120 mg sodu wodorowęglanu w połączeniu z kwasem alginowym i glinu wodorotlenkiem.¹⁸

Dawkowanie:

• Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 2 tabletki jednorazowo, najczęściej jedną godzinę i/lub trzy godziny po posiłku oraz przed snem lub w razie dolegliwości, zwykle 4-6 razy na dobę (maksymalnie 12 tabletek na dobę)¹⁸
• Dzieci do 12 lat: 1 tabletka jednorazowo, najczęściej jedną godzinę i/lub trzy godziny po posiłku oraz przed snem lub w razie dolegliwości, zwykle 4-6 razy na dobę (maksymalnie 6 tabletek na dobę)¹⁸

Sposób podawania Gealcid: Tabletkę przed połknięciem należy dokładnie pogryźć do uzyskania papki. Podczas stosowania produktu ograniczyć spożycie mleka i produktów mlecznych.¹⁸

Dawkowanie sodu wodorowęglanu w czopkach przeczyszczających

Preparat Lecicarbon

Lecicarbon to czopki zawierające 500 mg sodu wodorowęglanu i 680 mg sodu diwodorofosforanu.¹⁹

Dawkowanie i sposób podawania:

• Osoby dorosłe: W razie potrzeby wprowadzić jeden czopek do odbytnicy. W razie konieczności można powtórzyć po 30-60 minutach.¹⁹
• Dzieci: Nie stosować u dzieci¹⁹
• Czopek należy wprowadzić do odbytnicy, krótkie uprzednie zanurzenie w wodzie ułatwia wprowadzanie czopka¹⁹
• Początek działania następuje po 15-30 minutach¹⁹

Tabela dawkowania sodu wodorowęglanu w różnych postaciach farmaceutycznych

Szczególne uwagi dotyczące dawkowania sodu wodorowęglanu

• W leczeniu zaparć nie należy stosować produktów zawierających sodu wodorowęglan dłużej niż 2 tygodnie, chyba że lekarz zaleci inaczej¹
• Dawkowanie roztworów do dializy musi być dostosowane indywidualnie przez lekarza specjalistę⁵
• U pacjentów z zaburzeniami czynności układu sercowo-naczyniowego dawki preparatów z sodu wodorowęglanem należy podawać z ostrożnością¹
• Większość preparatów zawierających sodu wodorowęglan wymaga odpowiedniego przygotowania roztworu (rozpuszczenia w wodzie) przed podaniem¹

Dawkowanie i sposób podawania sodu wodorowęglanu musi być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego stanu klinicznego oraz wskazań terapeutycznych. Przy stosowaniu produktów zawierających tę substancję należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza lub informacji zawartych w charakterystyce produktu leczniczego.^{7 10}