Przeciwwskazania stosowania
Sodu (S)-mleczan

Przeciwwskazania stosowania sodu (S)-mleczanu: aspekty kliniczne

Sodu (S)-mleczan jest substancją aktywną stosowaną w produktach leczniczych przeznaczonych do dializy otrzewnowej oraz w roztworach do infuzji. Stanowi istotny składnik zapewniający odpowiednią równowagę kwasowo-zasadową organizmu poprzez działanie buforujące. Decyzja o stosowaniu preparatów zawierających tę substancję wymaga jednak dokładnej analizy stanu klinicznego pacjenta oraz znajomości przeciwwskazań, które mogą być bezwzględne lub względne.^{1 2}

Kwasica mleczanowa jako główne przeciwwskazanie

Kwasica mleczanowa stanowi absolutne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających sodu (S)-mleczan. Jest to poważne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, charakteryzujące się nadmierną kumulacją mleczanów w organizmie. Podawanie dodatkowej ilości mleczanów w takiej sytuacji może pogłębić istniejące zaburzenia metaboliczne i prowadzić do dalszego pogorszenia stanu klinicznego pacjenta. Zarówno w przypadku roztworów do dializy otrzewnowej balance (1,5%, 2,3%, 4,25%), jak i w przypadku roztworu do infuzji Geloplasma, przeciwwskazanie to ma charakter bezwzględny.³

Zaburzenia elektrolitowe jako przeciwwskazania do stosowania sodu (S)-mleczanu

Oprócz kwasicy mleczanowej, istnieje szereg zaburzeń elektrolitowych, które stanowią przeciwwskazania do stosowania preparatów zawierających sodu (S)-mleczan. Należą do nich:

• Znaczna hipokaliemia – obniżone stężenie potasu w surowicy krwi stanowi przeciwwskazanie do stosowania roztworów zawierających sodu (S)-mleczan, zarówno w przypadku dializy otrzewnowej jak i infuzji dożylnych. Dotyczy to wszystkich stężeń roztworów balance.
• Hipokalcemia lub hiperkalcemia – w zależności od zawartości wapnia w konkretnym preparacie, przeciwwskazane może być jego stosowanie u pacjentów ze znaczną hipokalcemią (niskie stężenie wapnia) lub hiperkalcemią (wysokie stężenie wapnia). W przypadku roztworów balance z wapniem 1,25 mmol/l przeciwwskazana jest znaczna hipokalcemia, natomiast przy roztworach z wapniem 1,75 mmol/l – znaczna hiperkalcemia.

⁴

W przypadku roztworu do infuzji Geloplasma, hiperkaliemia (podwyższone stężenie potasu) stanowi przeciwwskazanie do jego stosowania ze względu na zawartość jonów potasu w preparacie.⁵

Zaburzenia kwasowo-zasadowe jako przeciwwskazania

Sodu (S)-mleczan wpływa na równowagę kwasowo-zasadową organizmu, dlatego istniejące zaburzenia w tym zakresie mogą stanowić przeciwwskazanie do jego stosowania:

• Zasadowica metaboliczna – podwyższone pH krwi z towarzyszącym wzrostem stężenia wodorowęglanów stanowi przeciwwskazanie do stosowania roztworów zawierających sodu (S)-mleczan, gdyż metabolizm mleczanu prowadzi do dalszego zwiększenia zasadowicy.

⁶

Zaburzenia hemodynamiczne jako przeciwwskazania

W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej zawierających sodu (S)-mleczan, zwłaszcza tych o wysokiej zawartości glukozy (4,25%), istnieją dodatkowe przeciwwskazania związane z zaburzeniami hemodynamicznymi:

• Hipowolemia – zmniejszona objętość krwi krążącej stanowi przeciwwskazanie do stosowania roztworów balance 4,25% z 4,25% glukozą, niezależnie od zawartości wapnia (1,25 mmol/l lub 1,75 mmol/l).
• Niskie ciśnienie tętnicze – hipotensja jest przeciwwskazaniem do stosowania roztworów balance o wysokiej zawartości glukozy (4,25%).

⁷

Przewodnienie zewnątrzkomórkowe

W przypadku roztworu do infuzji Geloplasma zawierającego sodu (S)-mleczan, dodatkowym przeciwwskazaniem jest przewodnienie w przeważającym stopniu pozakomórkowe. Stan ten charakteryzuje się nadmiernym gromadzeniem płynu w przestrzeni pozakomórkowej, co może prowadzić do obrzęków obwodowych i płucnych.⁸

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Jak w przypadku wszystkich produktów leczniczych, nadwrażliwość na którykolwiek ze składników preparatu, w tym na sodu (S)-mleczan, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do jego stosowania. W przypadku roztworu Geloplasma szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość występowania nadwrażliwości na zawartą w nim żelatynę.⁹

Dodatkowo, w przypadku preparatu Geloplasma, przeciwwskazane jest jego stosowanie u pacjentów z nadwrażliwością na galaktozo-α-1,3-galaktozę (alfa-Gal) lub alergią na czerwone mięso (mięso ssaków) i podroby.¹⁰

Przeciwwskazania związane z ciążą

W przypadku roztworu do infuzji Geloplasma zawierającego sodu (S)-mleczan, przeciwwskazane jest jego stosowanie pod koniec okresu ciąży (podczas porodu).¹¹

Przeciwwskazania ogólne do dializy otrzewnowej

Oprócz przeciwwskazań specyficznych dla samej substancji sodu (S)-mleczan, w przypadku roztworów do dializy otrzewnowej balance, należy brać pod uwagę również ogólne przeciwwskazania do stosowania dializy otrzewnowej jako metody leczenia. Przeciwwskazania te dotyczą zarówno anatomicznych, jak i fizjologicznych aspektów leczenia.

Przeciwwskazania anatomiczne

Z punktu widzenia anatomicznego, dializy otrzewnowej (a tym samym stosowania roztworów zawierających sodu (S)-mleczan) nie powinno się stosować u pacjentów z:

• Niedawno przebytymi operacjami lub urazami jamy brzusznej
• Wcześniej przebytymi operacjami jamy brzusznej z pozostawieniem zrostów
• Ciężkimi oparzeniami powłok brzusznych
• Perforacją jelit
• Rozległymi stanami zapalnymi skóry powłok brzucha (dermatitis)
• Chorobami zapalnymi jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego, zapalenia uchyłka)
• Zapaleniem otrzewnej
• Wewnętrzną lub zewnętrzną przetoką brzuszną
• Przepukliną (pępkową, pachwinową lub inną przepukliną brzuszną)
• Guzami jamy brzusznej
• Niedrożnością jelita

¹²

Przeciwwskazania fizjologiczne i kliniczne

Z punktu widzenia stanu fizjologicznego i klinicznego pacjenta, dializy otrzewnowej nie zaleca się w następujących przypadkach:

• Choroby płuc (zwłaszcza zapalenie płuc)
• Sepsa
• Skrajna hiperlipidemia
• Mocznica, której nie można opanować stosowaniem dializy otrzewnowej
• Wyniszczenie oraz znaczna utrata masy ciała, zwłaszcza gdy nie można zapewnić odpowiedniego spożycia białka
• Niezdolność fizyczna lub umysłowa pacjenta do wykonania dializy otrzewnowej zgodnie z instrukcją lekarza

¹³

Postępowanie kliniczne przy przeciwwskazaniach

W przypadku wystąpienia któregokolwiek z wymienionych przeciwwskazań podczas prowadzenia dializy otrzewnowej z wykorzystaniem roztworów zawierających sodu (S)-mleczan, decyzja o dalszym postępowaniu należy do lekarza prowadzącego. Konieczna może być zmiana metody leczenia nerkozastępczego, modyfikacja składu roztworu do dializy lub czasowe wstrzymanie leczenia do momentu ustąpienia przeciwwskazań.¹⁴

W przypadku preparatów do infuzji zawierających sodu (S)-mleczan (np. Geloplasma), przy wystąpieniu przeciwwskazań należy rozważyć alternatywne roztwory do infuzji o składzie dostosowanym do stanu klinicznego pacjenta.¹⁵

Tabela przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających sodu (S)-mleczan

^{16 17}