Działania niepożądane
Gliklazyd

Działania niepożądane gliklazydu

Gliklazyd to substancja należąca do pochodnych sulfonylomocznika, stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2. Na podstawie doświadczenia klinicznego oraz zgłaszanych przypadków, zidentyfikowano szereg działań niepożądanych związanych ze stosowaniem gliklazydu. Znajomość tych działań jest kluczowa dla właściwego monitorowania pacjentów i skutecznego zarządzania terapią.¹²

Hipoglikemia – najczęstsze działanie niepożądane

Zdecydowanie najczęstszym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem gliklazydu jest hipoglikemia. Może ona wystąpić szczególnie w sytuacjach, gdy pacjent nieregularnie się odżywia lub gdy pomija posiłki.³⁴

Objawy hipoglikemii mogą mieć różnorodne nasilenie i obejmują:⁵

• Objawy neurologiczne: ból głowy, osłabiona koncentracja, zaburzenia świadomości, spowolnienie reakcji, zaburzenia widzenia i mowy, afazja, drżenie, niedowłady, zaburzenia czucia, zawroty głowy
• Objawy psychiczne: pobudzenie, agresja, depresja, splątanie, uczucie bezsilności, utrata samokontroli, majaczenie
• Objawy fizjologiczne: silny głód, nudności, wymioty, zmęczenie, zaburzenia snu, drgawki, płytki oddech, bradykardia, senność
• Stany krytyczne: utrata świadomości, śpiączka, możliwość zgonu

⁶

Oprócz powyższych, mogą wystąpić również objawy pobudzenia adrenergicznego, takie jak:⁷

• Pocenie się i wilgotność skóry
• Niepokój i lęk
• Tachykardia
• Nadciśnienie tętnicze
• Kołatanie serca
• Dławica piersiowa
• Zaburzenia rytmu serca

⁸

W przypadku wystąpienia hipoglikemii objawy zwykle ustępują po podaniu węglowodanów (cukru). Należy jednak pamiętać, że sztuczne substancje słodzące nie wywołują takiego efektu. Doświadczenia z innymi pochodnymi sulfonylomocznika wskazują, że hipoglikemia może nawrócić, nawet jeśli początkowe pomiary wskazywały na skuteczność leczenia.⁹

W przypadku ciężkiej lub długotrwałej hipoglikemii, nawet jeśli jest okresowo kontrolowana poprzez spożycie cukru, należy niezwłocznie rozpocząć leczenie, a w niektórych przypadkach konieczna może być hospitalizacja.¹⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie gliklazydu może prowadzić do zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Należą do nich:¹¹

• Ból brzucha
• Nudności
• Wymioty
• Niestrawność (dyspepsja)
• Biegunka
• Zaparcia

¹²

Warto podkreślić, że można zminimalizować lub nawet całkowicie uniknąć tych działań niepożądanych, przyjmując gliklazyd podczas śniadania.¹³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Stosowanie gliklazydu może prowadzić do występowania różnych reakcji skórnych. Zdarzają się one rzadziej niż hipoglikemia i zaburzenia żołądkowo-jelitowe, ale mogą być poważne w swoim przebiegu. Do tych reakcji należą:¹⁴

• Wysypka
• Świąd
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Rumień
• Wysypki plamkowo-grudkowe
• Reakcje pęcherzowe, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Autoimmunologiczne choroby pęcherzowe
• Wyjątkowo: wysypka polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS)

¹⁵

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Zmiany w obrazie morfologicznym krwi związane ze stosowaniem gliklazydu występują rzadko, ale mogą obejmować:¹⁶

• Niedokrwistość (anemia)
• Leukopenia (zmniejszenie liczby białych krwinek)
• Małopłytkowość (trombocytopenia)
• Granulocytopenia (zmniejszenie liczby granulocytów)

¹⁷

Zmiany te zazwyczaj ustępują po zaprzestaniu leczenia gliklazydem.¹⁸

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Gliklazyd może powodować zaburzenia funkcji wątroby, które obejmują:¹⁹

• Zwiększoną aktywność enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT, fosfataza zasadowa)
• Zapalenie wątroby (pojedyncze przypadki)
• Żółtaczkę cholestatyczną

²⁰

W przypadku wystąpienia żółtaczki cholestatycznej należy przerwać leczenie gliklazydem. Objawy te zazwyczaj ustępują po odstawieniu leku.²¹

Zaburzenia oka

U pacjentów stosujących gliklazyd mogą wystąpić przemijające zaburzenia widzenia. Występują one szczególnie na początku leczenia i są związane ze zmianami stężenia glukozy we krwi.²²²³

Działania niepożądane typowe dla pochodnych sulfonylomocznika

Jako przedstawiciel grupy pochodnych sulfonylomocznika, gliklazyd może wywoływać również inne działania niepożądane charakterystyczne dla tej klasy leków. Obejmują one:²⁴

• Erytrocytopenia
• Agranulocytoza
• Niedokrwistość hemolityczna
• Pancytopenia
• Alergiczne zapalenie naczyń
• Hiponatremia
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (z zastojem żółci i żółtaczką)
• Zapalenie wątroby, które może prowadzić w pojedynczych przypadkach do zagrażającej życiu niewydolności wątroby

²⁵

Częstość występowania działań niepożądanych

Na podstawie dostępnych danych klinicznych i obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu, można określić przybliżoną częstość występowania poszczególnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem gliklazydu. Poniższa tabela przedstawia podsumowanie działań niepożądanych wraz z ich częstością występowania oraz szczegółowym opisem.

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Postępowanie w przypadku hipoglikemii

Hipoglikemia stanowi najczęstsze i potencjalnie najpoważniejsze działanie niepożądane związane ze stosowaniem gliklazydu. W przypadku jej wystąpienia należy:²⁶

• Natychmiast podać pacjentowi węglowodany (cukier) – sztuczne słodziki nie mają działania terapeutycznego w tym przypadku
• W przypadku ciężkiej lub długotrwałej hipoglikemii, nawet jeśli jest okresowo kontrolowana przez spożycie cukru, należy niezwłocznie rozpocząć leczenie
• W ciężkich przypadkach może być konieczna hospitalizacja
• Monitorować pacjenta, gdyż hipoglikemia może nawrócić, nawet jeśli początkowe leczenie było skuteczne

²⁷

Postępowanie w przypadku zaburzeń wątroby

W przypadku wystąpienia oznak zaburzeń wątroby należy:²⁸

• Monitorować funkcje wątroby, zwłaszcza aktywność enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT, fosfataza zasadowa)
• W przypadku wystąpienia żółtaczki cholestatycznej należy natychmiast przerwać leczenie gliklazydem
• Objawy zaburzeń wątroby zazwyczaj ustępują po odstawieniu leku

²⁹

Postępowanie w przypadku reakcji skórnych

W przypadku wystąpienia reakcji skórnych, zwłaszcza ciężkich, takich jak zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, należy:³⁰

• Natychmiast przerwać leczenie gliklazydem
• Skonsultować przypadek ze specjalistą dermatologiem
• W ciężkich przypadkach może być konieczna hospitalizacja
• Monitorować pacjenta pod kątem oznak infekcji i parametrów hematologicznych

³¹

Monitorowanie hematologiczne

Ze względu na możliwość występowania zaburzeń hematologicznych podczas stosowania gliklazydu, zaleca się:³²

• Regularną kontrolę morfologii krwi, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami hematologicznymi
• W przypadku wystąpienia nieprawidłowości hematologicznych może być konieczne zaprzestanie leczenia gliklazydem
• Zmiany w obrazie krwi zazwyczaj ustępują po odstawieniu leku

³³

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³⁴

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, pod adresem: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl³⁵

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie danego produktu leczniczego zawierającego gliklazyd do obrotu.³⁶