Przedawkowanie
Efedryna

Przedawkowanie substancji efedryna. Szczegółowo opisane niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem

Efedryna, jako substancja czynna dostępna w różnych preparatach leczniczych (Efrinol 1% i 2%, Ephedrinum Hydrochloricum Aguettant, Ephedrinum hydrochloricum WZF, Tussipect), może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta w przypadku przedawkowania. Mimo że nie są znane przypadki przedawkowania po miejscowym stosowaniu leku w zalecanych dawkach, ryzyko takie istnieje przy znacznym przekroczeniu zalecanych dawek lub u osób szczególnie wrażliwych na działanie tej substancji.¹

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie efedryny prowadzi do wystąpienia szeregu objawów klinicznych, wynikających głównie z jej działania sympatykomimetycznego. W ostrym przedawkowaniu mogą wystąpić zaburzenia ze strony układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz moczowego.²

Nadmierne dawki efedryny mogą wywoływać nadmierną pobudliwość nerwową, a także wzrost ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszenie czynności serca, niepokój i bezsenność, drgawki, zatrzymanie moczu, zawroty głowy.³

W przypadku produktu Ephedrinum Hydrochloricum Aguettant zaobserwowano, że przedawkowanie może prowadzić do mdłości, wymiotów, gorączki, psychozy paranoidalnej, arytmii komorowej i nadkomorowej, nadciśnienia tętniczego, zahamowania czynności oddechowej, drgawek i śpiączki.⁴

W przypadku Ephedrinum hydrochloricum WZF dokumentacja medyczna wskazuje na szersze spektrum objawów: nudności, wymioty, podwyższona temperatura ciała, kołatanie serca, tachykardia, podwyższone ciśnienie tętnicze, objawy podobne do psychoz paranoidalnych, urojenia i omamy. W niektórych przypadkach może też wystąpić paradoksalny spadek ciśnienia tętniczego i anuria.⁵

Przy przedawkowaniu preparatu Tussipect mogą wystąpić: pobudzenie psychoruchowe, bezsenność, ból głowy, osłabienie, kołatanie serca, zawroty głowy, drżenie.⁶

Dawka śmiertelna i stężenia krytyczne

Dawka śmiertelna efedryny u ludzi wynosi około 2 g, co odpowiada stężeniu we krwi wynoszącemu od około 3,5 do 20 mg/l.^{7 8}

Znaczne przedawkowanie może prowadzić do zahamowania czynności oddechowej, drgawek i śpiączki, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.⁹

Konsekwencje długotrwałego stosowania

Długotrwałe donosowe stosowanie efedryny może powodować przewlekłe przekrwienie błony śluzowej nosa, co jest formą jatrogennego uszkodzenia spowodowanego nadużywaniem leku.¹⁰

Po długotrwałym podawaniu efedryny nie dochodzi do jej kumulacji w organizmie, jednak obserwowano wystąpienie tolerancji i uzależnienia od tej substancji.¹¹

Postępowanie w przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania efedryny, postępowanie terapeutyczne zależne jest od drogi podania oraz nasilenia objawów klinicznych. Ogólne zasady postępowania obejmują:

• Przerwanie podawania produktu zawierającego efedrynę
• Zastosowanie leków uspokajających
• Podanie leków rozszerzających naczynia krwionośne

¹²

W przypadku znacznego przedawkowania efedryny, zwłaszcza w postaci parenteralnej (np. Ephedrinum Hydrochloricum Aguettant, Ephedrinum hydrochloricum WZF), może być konieczne zastosowanie intensywnego leczenia wspomagającego:¹³

1. W przypadku tachykardii nadkomorowej: można podać powolne wstrzyknięcie dożylne labetalolu 50 do 200 mg z monitorowaniem elektrokardiograficznym.¹⁴ Alternatywnie można zastosować propranolol, monitorując czynność serca za pomocą EKG.¹⁵
2. W przypadku hipokaliemii (<2,8 mmol/l): należy zastosować wlew soli potasu jednocześnie z propranololem i dokonać korekty ewentualnej zasadowicy oddechowej. Znacząca hipokaliemia jest czynnikiem predysponującym do arytmii serca.^{16 17}
3. W przypadku pobudzenia OUN i drgawek: może być konieczne zastosowanie benzodiazepiny i/lub leku neuroleptycznego.¹⁸ W przypadku drgawek można zastosować diazepam, fenytoinę lub fenobarbital.¹⁹
4. W przypadku ciężkiego nadciśnienia tętniczego: możliwości przeciwdziałania nadciśnieniu drogą pozajelitową obejmują azotany dożylne, blokery kanałów wapniowych, nitroprusydek sodu, labetalol lub fentolaminę. Wybór leku przeciwnadciśnieniowego zależny jest od dostępności, stanów współistniejących oraz stanu klinicznego pacjenta.²⁰

Należy zapewnić drożność dróg oddechowych i prawidłowe nawodnienie pacjenta oraz dokładnie go obserwować. Warto zaznaczyć, że metody eliminacji efedryny takie jak wymuszona diureza, dializa otrzewnowa i hemodializa są nieskuteczne.²¹

Tabela objawów przedawkowania efedryny

Szczególne grupy ryzyka

Szczególnie narażone na wystąpienie objawów przedawkowania efedryny, nawet przy stosowaniu dawek zalecanych, są osoby o zwiększonej wrażliwości na tę substancję.²² Do tej grupy należą pacjenci:

• Z chorobami układu sercowo-naczyniowego
• Z nadciśnieniem tętniczym
• Z zaburzeniami czynności nerek
• Z zaburzeniami psychicznymi
• Przyjmujący równocześnie inne leki sympatykomimetyczne

U tych pacjentów nawet niewielkie przekroczenie zalecanych dawek może prowadzić do wystąpienia objawów niepożądanych o znacznym nasileniu, dlatego wymaga szczególnej uwagi klinicznej.²³