Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny

Chlorowodorek hydroksyzyny należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, anksjolityków, pochodnych difenylometanu (kod ATC: N05BB01). Substancja ta jest chemicznie niespokrewniona z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem czy benzodiazepinami, co determinuje jej unikalny profil działania farmakologicznego.¹

Mechanizm działania

Charakterystyczną cechą mechanizmu działania chlorowodorku hydroksyzyny jest brak działania hamującego na korę mózgową. Mechanizm ten prawdopodobnie opiera się na hamowaniu aktywności kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego (OUN).²

Działanie farmakodynamiczne

Hydroksyzyna wykazuje złożony profil działania farmakodynamicznego, charakteryzujący się przede wszystkim silnymi właściwościami przeciwhistaminowymi i rozszerzającymi oskrzela. Efekty te zostały potwierdzone zarówno w badaniach doświadczalnych, jak i klinicznych. Ponadto, substancja ta ma udowodnione działanie przeciwwymiotne, co wykazano w próbach z wykorzystaniem apomorfiny oraz veriloidów.³

Badania farmakologiczne i kliniczne wykazały, że chlorowodorek hydroksyzyny stosowany w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze.⁴

Skuteczność kliniczna w działaniu przeciwhistaminowym

Badania kliniczne potwierdziły zmniejszenie reakcji bąbel-rumień u zdrowych dorosłych oraz u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. Efektywność hydroksyzyny w redukcji świądu została udowodniona w różnych postaciach klinicznych, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry.⁵

W przypadkach niewydolności wątroby obserwuje się znaczące wydłużenie działania przeciwhistaminowego hydroksyzyny. Po podaniu pojedynczej dawki, efekt ten może utrzymywać się nawet do 96 godzin.⁶

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) u zdrowych ochotników potwierdziły anksjolityczno-sedacyjne właściwości hydroksyzyny. Działanie anksjolityczne zostało zweryfikowane u pacjentów przy użyciu różnorodnych klasycznych testów psychometrycznych.⁷

W badaniach polisomnograficznych u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością odnotowano istotne pozytywne zmiany w parametrach snu po zastosowaniu hydroksyzyny w dawce 50 mg, podawanej jednorazowo lub w kilku dawkach na dobę. Zaobserwowano:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie łącznego czasu przebudzeń w ciągu nocy
• Skrócenie czasu potrzebnego do zaśnięcia

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi wykazano również istotne zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu hydroksyzyny w dawce dobowej 3 x 50 mg.⁸

Co istotne, podczas terapii hydroksyzyną nie zaobserwowano zaburzeń pamięci. Po 4-tygodniowym leczeniu pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie stwierdzono objawów odstawienia, co wskazuje na brak potencjału uzależniającego.⁹

Początek i zakres działania

Hydroksyzyna charakteryzuje się stosunkowo szybkim początkiem działania:¹⁰

• Działanie przeciwhistaminowe rozpoczyna się około 1 godziny po doustnym podaniu leku
• Efekt sedacyjny można zaobserwować już po 30-45 minutach od przyjęcia tabletek

Poza głównym działaniem przeciwhistaminowym i anksjolityczno-sedacyjnym, chlorowodorek hydroksyzyny wykazuje również dodatkowe właściwości farmakologiczne:¹¹

• Działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• Efekt sympatykolityczny – osłabiający działanie układu współczulnego
• Słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych
• Łagodne działanie przeciwbólowe

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Farmakokinetyka i działanie przeciwświądowe hydroksyzyny były przedmiotem badań klinicznych z udziałem dzieci z ciężkim atopowym zapaleniem skóry. W badaniu wzięło udział 12 dzieci o średniej wieku 6,1 ± 4,6 lat, którym podano pojedynczą dawkę doustną leku w wysokości 0,7 mg/kg masy ciała.¹²

Uzyskane wyniki potwierdziły skuteczność leku w populacji pediatrycznej:¹³

• Znaczne zmniejszenie świądu obserwowano w okresie od 1 do 24 godzin po podaniu leku
• Redukcja świądu o ponad 85% utrzymywała się przez 2-12 godzin
• Silne działanie przeciwświądowe utrzymywało się nawet przy niskich stężeniach substancji czynnej w surowicy (około 10% maksymalnych uzyskanych stężeń)

Co istotne, u dzieci działanie biologiczne hydroksyzyny utrzymuje się znacznie dłużej, niż można by przewidywać na podstawie wartości okresu półtrwania, co wskazuje na specyficzną farmakokinetykę i farmakodynamikę leku w populacji pediatrycznej.¹⁴