Właściwości farmakodynamiczne
Colistimethatum natricum Noridem 2000000 j.m.

Właściwości farmakodynamiczne

Kolistymetat sodowy (Colistimethatum natricum Noridem) należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, a dokładniej do podgrupy inne leki przeciwbakteryjne, polimyksyny. Został sklasyfikowany według kodu ATC jako J01XB01, co wskazuje na jego miejsce w systematyce leków przeciwbakteryjnych¹.

Mechanizm działania

Kolistyna jest strukturalnie cyklicznym polipeptydem przeciwbakteryjnym należącym do grupy polimyksyn. Jej działanie opiera się na uszkadzaniu błony komórkowej bakterii, co prowadzi bezpośrednio do śmierci komórki bakteryjnej. Istotną cechą polimyksyn jest ich wybiórczość – działają one specyficznie na bakterie Gram-ujemne, które charakteryzują się hydrofobową błoną zewnętrzną².

Mechanizmy oporności

Bakterie wykazujące oporność na kolistynę charakteryzują się specyficznymi modyfikacjami grup fosforanowych w strukturze lipopolisacharydów. Modyfikacje te polegają na zastępowaniu tych grup etanoloaminą lub aminoarabinozą. W przypadku bakterii naturalnie opornych na kolistynę, takich jak Proteus mirabilis czy Burkholderia cepacia, wszystkie lipidy fosforanowe są w pełni zastąpione etanoloaminą lub aminoarabinozą³.

Należy zwrócić uwagę na występowanie oporności krzyżowej między kolistyną (polimyksyną E) a polimyksyną B. Jest to istotne z klinicznego punktu widzenia przy planowaniu terapii alternatywnych. Ze względu na odmienny mechanizm działania polimyksyn w porównaniu do innych leków przeciwbakteryjnych, można przypuszczać, że oporność na kolistynę i polimyksyny nie będzie prowadziła do rozwoju oporności na inne grupy antybiotyków⁴.

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Polimyksyny, w tym kolistyna, wykazują zależne od stężenia działanie bakteriobójcze na wrażliwe szczepy bakteryjne. W badaniach wykazano, że współczynnik fAUC/MIC (stosunek pola pod krzywą stężenia wolnego leku w czasie do minimalnego stężenia hamującego) jest parametrem istotnie powiązanym ze skutecznością kliniczną terapii⁵.

Wartości graniczne wg EUCAST

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) ustalił następujące wartości graniczne dla kolistyny, które pozwalają interpretować wyniki oznaczania minimalnego stężenia hamującego (MIC) oraz klasyfikować patogeny jako wrażliwe (S) lub oporne (R):

Należy zauważyć, że powyższe wartości graniczne odnoszą się do dawkowania 4 500 000 j.m. dwa razy dziennie. W niektórych przypadkach może być konieczne zastosowanie dawki nasycającej wynoszącej 9 000 000 j.m.^{2 mg/L) Wrażliwość (S) (≤2 mg/L) – Enterobacterales (R) (>2 mg/L) Wrażliwość (S) (≤4 mg/L) – Pseudomonas spp. (R) (>4 mg/L) a Wartości graniczne dotyczą dawki 4 500 000 j.m. x 2. Może być konieczna dawka nasycająca (9 000 000 j.m.).”>6}.

Oznaczanie MIC kolistyny powinno być przeprowadzane metodą mikrorozcieńczeń w bulionie. Kontrola jakości powinna obejmować zarówno szczep wrażliwy (Escherichia coli ATCC 25922 lub Pseudomonas aeruginosa ATCC 27853), jak i szczep oporny na kolistynę (Escherichia coli NCTC 13846, będący szczepem mcr-1 dodatnim)⁷.

Profil wrażliwości bakterii

Częstość występowania oporności nabytej może różnić się geograficznie i czasowo dla poszczególnych gatunków bakterii. Z tego powodu istotne jest posiadanie aktualnych, lokalnych danych dotyczących wzorców oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności stawia pod znakiem zapytania skuteczność leku w określonych typach zakażeń, zaleca się konsultację ze specjalistami⁸.

Na podstawie danych wrażliwości, drobnoustroje można podzielić na następujące kategorie:

Gatunki powszechnie wrażliwe

• Acinetobacter baumannii – patogen odpowiedzialny za zakażenia szpitalne, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością
• Haemophilus influenzae – bakteria powodująca m.in. zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Pseudomonas aeruginosa – czynnik etiologiczny zakażeń dróg oddechowych, ran, dróg moczowych
• Klebsiella spp. – bakterie wywołujące zakażenia dróg oddechowych, moczowych i krwi

Te patogeny wykazują wysoką podatność na terapię kolistyną⁹.

Gatunki, w przypadku których oporność nabyta może stanowić problem

• Stenotrophomonas maltophilia – bakteria związana z zakażeniami u pacjentów z obniżoną odpornością, szczególnie w środowisku szpitalnym
• Achromobacter xylosoxidans (dawniej nazywany Alcaligenes xylosoxidans) – patogen oportunistyczny związany z zakażeniami szpitalnymi

W przypadku tych patogenów obserwuje się narastającą oporność nabytą, co może ograniczać skuteczność kolistyny w terapii¹⁰.

Drobnoustroje naturalnie oporne

• Burkholderia cepacia i gatunki pokrewne – bakterie występujące m.in. u pacjentów z mukowiscydozą
• Proteus spp. – bakterie powszechnie wywołujące zakażenia dróg moczowych
• Providencia spp. – patogeny związane z zakażeniami szpitalnymi
• Serratia spp. – bakterie powodujące zakażenia szpitalne, szczególnie dróg oddechowych i moczowych

Powyższe drobnoustroje charakteryzują się naturalną opornością na kolistynę, co wyklucza zastosowanie tego antybiotyku w ich eradykacji¹¹.