Nowotwory nerwów obwodowych
Epidemiologia
Nowotwory nerwów obwodowych (PNSTs) obejmują heterogenną grupę schorzeń, wśród których najczęściej występują nerwiaki (schwannoma) i nerwiakowłókniaki (neurofibroma). Nerwiaki, łagodne guzy komórek Schwanna, pojawiają się głównie u osób w wieku 40-60 lat, często jako pojedyncze zmiany, związaną z ekspozycją na promieniowanie. Nerwiakowłókniaki stanowią 5,3% łagodnych nowotworów tkanek miękkich, z dominującą lokalizacją w skórze i równym rozkładem płci, 90% przypadków jest sporadycznych, a 10% związanych z nerwiakowłókniakowatością typu 1 (NF1). Złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (MPNSTs) to agresywne mięsakowe guzy, stanowiące 5-10% mięsaków tkanek miękkich, z roczną zapadalnością 1,46 na 1 000 000 osób, szczególnie częste u pacjentów z NF1 (ryzyko życiowe 8-13%) oraz po radioterapii (10% przypadków). Epidemiologicznie MPNSTs dominują u osób w wieku 20-50 lat, bez preferencji płciowej, a 10-20% diagnoz dotyczy dzieci. Pięcioletni wskaźnik przeżycia w MPNSTs wynosi 30-60%, z gorszym rokowaniem u pacjentów z NF1, dużymi guzami i lokalizacją na tułowiu.
- Epidemiologia nowotworów nerwów obwodowych
- Czynniki ryzyka nowotworów nerwów obwodowych
- Rozkłady demograficzne i grupy wysokiego ryzyka
- Różnice między dziećmi a dorosłymi
- Różnice porównawcze między sporadycznymi a związanymi z NF1 MPNSTs
- Monitoring i nadzór nad nowotworami nerwów obwodowych
- Czynniki prognostyczne i przeżycie
- Zapobieganie i obserwacja długoterminowa
- Rejestry i nadzór epidemiologiczny
Epidemiologia nowotworów nerwów obwodowych
Nowotwory nerwów obwodowych (ang. peripheral nerve sheath tumors, PNSTs) są heterogenną grupą schorzeń, które po raz pierwszy opisano ponad 200 lat temu. Od tamtego czasu, nasza wiedza na temat ich charakterystyki epidemiologicznej, diagnostycznej i terapeutycznej znacząco ewoluowała.1 Nowotwory te stanowią rzadkie schorzenia w populacji ogólnej, jednak niektóre ich typy, w tym nerwiaki (schwannoma) i nerwiakowłókniaki (neurofibroma), mogą występować sporadycznie lub w związku z nerwiakowłókniakowatością (NF).2
Występowanie nowotworów łagodnych
Nerwiaki (schwannoma) są łagodnymi nowotworami osłonek nerwów zbudowanymi z zróżnicowanych nowotworowych komórek Schwanna. Aż 90% nerwiaków występuje jako zmiany pojedyncze i sporadyczne, dotykając osoby w każdym wieku, z najczęstszym występowaniem w przedziale od czwartej do szóstej dekady życia. Obserwowano zwiększoną częstość występowania nerwiaków po wcześniejszej radioterapii. Typowa prezentacja to bezobjawowa zmiana skóry lub tkanki podskórnej głowy i szyi, albo wzdłuż powierzchni zginaczy kończyn górnych i dolnych.3
Nerwiakowłókniak (neurofibroma) jest częstym łagodnym nowotworem osłonek nerwów obwodowych, stanowiącym 5,3% wszystkich łagodnych nowotworów tkanek miękkich. Pojawia się jako miękka, barwy skóry brodawka lub mały guzek podskórny. Najczęstszą lokalizacją jest skóra, z przeważającym zajęciem skóry właściwej; rzadziej guz zajmuje nerwy średniej wielkości, splot nerwowy, główny pień nerwowy lub korzenie nerwów rdzeniowych. Wszystkie grupy demograficzne są dotknięte, a rozkład między płciami jest równy (M = K). 90% przypadków występuje sporadycznie, podczas gdy pozostałe przypadki są związane z nerwiakowłókniakowatością typu 1.45
Występowanie nowotworów złośliwych
Złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych (ang. malignant peripheral nerve sheath tumors, MPNSTs) są agresywnymi mięsakami tkanek miękkich o różnicowaniu osłonek nerwów i tendencji do tworzenia przerzutów. Pomimo że występują z częstością 0,001% w populacji ogólnej, są stosunkowo powszechne u osób z nerwiakowłókniakowatością typu 1 (NF1), dla których ryzyko rozwoju tego nowotworu w ciągu życia wynosi blisko 10%.6
MPNSTs stanowią 5-10% wszystkich mięsaków tkanek miękkich i są jednym z najczęstszych mięsaków tkanek miękkich innych niż mięsak prążkowanokomórkowy (NRSTS) u pacjentów pediatrycznych. Szacowana roczna zapadalność na MPNSTs wynosi 1,46 na 1 000 000 osób.78
Epidemiologicznie, złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych najczęściej występują u młodych i w średnim wieku dorosłych (20-50 lat). Nie stwierdzono preferencji płciowej.9 Stanowią one 12% wszystkich mięsaków tkanek miękkich w niektórych ośrodkach medycznych.10
Czynniki ryzyka nowotworów nerwów obwodowych
Chociaż przyczyna większości nowotworów nerwów obwodowych nie jest znana, zidentyfikowano kilka kluczowych czynników ryzyka.11
Predyspozycje genetyczne
Najważniejszym znanym czynnikiem ryzyka rozwoju MPNSTs jest diagnoza nerwiakowłókniakowatości typu 1 (NF1). Około 50% wszystkich MPNSTs występuje u pacjentów z NF1.12 Wśród pacjentów z NF1, występowanie rodzinnej historii NF1 i MPNST wiąże się z około trzykrotnie większym ryzykiem rozwoju MPNST u danego pacjenta.13
Pacjenci z całkowitymi delecjami genu NF1, nerwiakowłókniakami podskórnymi lub dużą liczbą nerwiakowłókniaków splotowatych są szczególnie narażeni na rozwój MPNST.14 Ryzyko rozwoju MPNST w ciągu życia u pacjentów z NF1 jest wysokie (8-13%).15
Inne syndromy genetyczne predysponujące do rozwoju nowotworów osłonek nerwów to:1617
- Nerwiakowłókniakowatość typu 2 (NF2) – charakteryzująca się występowaniem obustronnych nerwiaków nerwu przedsionkowego
- Schwannomatoza – cechująca się wysoką skłonnością do rozwoju licznych nerwiaków
- Zespół Carneya i mnogie gruczolakowatości wewnątrzwydzielnicze typu 2B – mogą predysponować do rozwoju nowotworów osłonek nerwów obwodowych
Ekspozycja na promieniowanie
Drugim głównym znanym czynnikiem ryzyka rozwoju MPNST jest ekspozycja na promieniowanie, zazwyczaj w kontekście wtórnego nowotworu złośliwego występującego po radioterapii.18 Około 10% przypadków MPNST występuje po radioterapii.19 U osób, które zostały poddane ekspozycji na promieniowanie, istnieje wyższe ryzyko rozwoju nowotworów nerwów obwodowych w późniejszych latach.20
Rozkłady demograficzne i grupy wysokiego ryzyka
Epidemiologiczny wzorzec występowania MPNSTs ewoluował w latach 2000-2019. Pomimo dramatycznego zmniejszenia ogólnej częstości występowania, zapadalność pozostaje stała wśród osób niebędących przedstawicielami rasy białej i tych w młodszym wieku, co może być związane z mutacją NF1.2122
Różnice między dziećmi a dorosłymi
Około 10-20% wszystkich MPNSTs diagnozowanych jest u dzieci. Nie stwierdzono różnic między dziećmi a dorosłymi w lokalizacji guza, wielkości lub stopniu histologicznym, chociaż u dorosłych częściej występuje więcej niż jeden guz pierwotny w momencie diagnozy.23
W badaniu z udziałem 251 pediatrycznych pacjentów z MPNSTs (132 [53%] kobiet i 119 [47%] mężczyzn) średni wiek w momencie diagnozy wynosił 13,1 lat (zakres 1-18 lat). Pięcioletni wskaźnik przeżycia ogólnego oszacowano na 52% (95% CI 45%-59%), z medianą przeżycia wynoszącą 64 miesiące.24
Różnice porównawcze między sporadycznymi a związanymi z NF1 MPNSTs
W większości serii przypadków, pacjenci z diagnozą NF1 lub po wcześniejszej radioterapii wykazują gorsze przeżycie ogólne w porównaniu do tych ze sporadycznymi MPNSTs. Prawdopodobnie jest to spowodowane większą skłonnością do przerzutów i/lub miejscowej inwazji wykazywaną przez guzy u tych pacjentów.2526
Jednakże różnica w przeżywalności wydaje się zmniejszać, gdyż pacjenci z MPNSTs związanymi z NF1 radzą sobie lepiej w badaniach przeprowadzonych w ostatnich latach – choć nadal nie tak dobrze jak pacjenci ze sporadycznymi MPNSTs.27
NF1 jest związane ze znacznie wyższym ryzykiem śmiertelności z wszystkich przyczyn i śmiertelności związanej z chorobą. To odkrycie sugeruje, że bliższy nadzór jest wymagany dla pacjentów z NF1 zagrożonych rozwojem MPNSTs.28
Monitoring i nadzór nad nowotworami nerwów obwodowych
Wczesna diagnoza i leczenie są najważniejszymi czynnikami dla pomyślnego wyniku leczenia nowotworów nerwów obwodowych. Guzy mogą powracać po leczeniu, co podkreśla znaczenie dokładnego monitorowania.29
Strategie nadzoru obrazowego
Częstotliwość obrazowania nadzorczego za pomocą MRI powinna być oparta na zakresie resekcji (całkowita vs. niecałkowita) i agresywności guza, a czas trwania powinien wynosić do 5 lat w przypadku PNSTs. Zaleca się coroczne badanie MRI przez 5 lat u pacjentów z nieleczonymi, przypadkowo wykrytymi nerwiakami, jak również zachowawczo leczonymi, napromienianymi i niecałkowicie usuniętymi nerwiakami nerwu przedsionkowego. Następnie odstępy między badaniami kontrolnymi mogą być zwiększone.30
W przypadku obserwacji i oczekiwania na wzrost guza, regularnie wykonuje się badania kontrolne, a MRI, CT lub USG co 6 do 12 miesięcy, aby sprawdzić, czy guz rośnie. Jeśli powtórne skany pokażą, że guz jest stabilny, można go monitorować co kilka lat.31
Monitorowanie grup wysokiego ryzyka
Pacjenci z NF-MPNST poddawani są zarówno badaniom obrazowym, jak i operacjom częściej niż pacjenci z sMPNSTs, w próbie osiągnięcia przez klinicystów i pacjentów wczesnej diagnozy i resekcji, oraz przezwyciężenia wyzwań w rozróżnianiu MPNSTs od łagodnych nerwiakowłókniaków.32
Osoby z NF1 są również narażone na zwiększone ryzyko rozwoju złośliwego nowotworu osłonek nerwów obwodowych. Ważne jest, aby często konsultować się z lekarzem w celu monitorowania tego ryzyka.33
Podkreśla się konieczność agresywnego leczenia w grupach wysokiego ryzyka i znaczenie regularnego monitorowania w celu wczesnego wykrycia drugiego pierwotnego nowotworu (SPC) u osób, które przeżyły.3435
Czynniki prognostyczne i przeżycie
Czynniki takie jak wiek, wielkość guza, stopień histologiczny, stopień kliniczny i interwencje terapeutyczne okazały się wywierać znaczący wpływ na ogólne przeżycie pacjentów z MPNSTs.36
Wskaźniki przeżycia dla MPNSTs
MPNSTs są agresywnymi guzami, które niosą złe rokowanie, z 20-25% pacjentów rozwijających przerzuty. Ogólny 5-letni wskaźnik przeżycia dla guzów sporadycznych wynosi 65%. Złe czynniki prognostyczne obejmują NF1, duży rozmiar, lokalizację na tułowiu oraz cechy histologiczne wysokiego stopnia.37
Rokowanie dla MPNSTs jest generalnie słabe i zależy od rozmiaru guza i powodzenia leczenia. Mniej korzystne rokowanie wiąże się z dużymi guzami, przypadkami związanymi z NF1 i lokalizacją na tułowiu. Wskaźnik nawrotów sięga 40%, a około dwie trzecie przypadków daje przerzuty (do płuc i kości). Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi od 26% do 60%, a 10-letnie przeżycie około 45%.38
Czynniki wpływające na przeżycie
W analizie jednowymiarowej wykazano, że płeć (p = 0,05), głębokość guza (p = 0,03) i różnicowanie komórkowe (p = 0,002) są negatywnymi czynnikami prognostycznymi dla przeżycia bez choroby, a płeć (p = 0,04), różnicowanie komórkowe (p = 0,0004) i stopień guza (p = 0,05) dla przeżycia całkowitego. Jednak w analizie wielowymiarowej, różnicowanie komórkowe (p = 0,005) i stopień guza (p = 0,01) okazały się niezależnymi czynnikami prognostycznymi zarówno dla przeżycia bez choroby, jak i przeżycia całkowitego.39
Status NF1 został ustalony jako istotny predyktor śmiertelności, dlatego proponuje się uwzględnienie statusu NF1 przy określaniu stopnia zaawansowania MPNSTs i zaleca się ściślejsze monitorowanie tych pacjentów.4041
W badaniu pediatrycznym wykazano, że starszy wiek pacjenta, przerzuty guza w momencie diagnozy i poddanie się tylko biopsji znacząco i niezależnie prognozowały gorsze wyniki.42
Zapobieganie i obserwacja długoterminowa
Z uwagi na rzadkość występowania nowotworów nerwów obwodowych, ważne jest znalezienie lekarza, który ma doświadczenie w ich diagnozowaniu i leczeniu. W razie potrzeby należy zasięgnąć drugiej opinii.4344
Strategie zapobiegania
Chociaż nie istnieją specyficzne strategie zapobiegania rozwojowi nowotworów nerwów obwodowych, wczesna identyfikacja i interwencja mogą być kluczowe dla poprawy wyników.45
U pacjentów z NF1, którzy mają zwiększone ryzyko rozwoju MPNSTs, szczególnie ważne jest ścisłe monitorowanie i wczesna interwencja. Wczesna diagnoza jest ważna w przypadku guzów nerwów. Złośliwe guzy nerwów obwodowych są rzadkie, ale wymagają agresywnego leczenia w celu uzyskania jak najlepszego możliwego wyniku.46
Obserwacja długoterminowa i powikłania
Osoby, które przeżyły MPNST, są narażone na zwiększone ryzyko kolejnego nowotworu i chorób współistniejących.47 Powtórna operacja u pacjentów z miejscową progresją guza lub nawrotem PNST powinna być rozważona.48
Złośliwe nowotwory osłonek nerwów obwodowych mogą powrócić w tym samym miejscu. Jest to nazywane nawrotem miejscowym. Leczenie może być trudniejsze, jeśli mięsak powróci.49
MPNST ma najwyższy wskaźnik nawrotów spośród wszystkich mięsaków, a odpowiednie początkowe leczenie daje najlepszą szansę na przeżycie. Najważniejszą cechą w obserwacji długoterminowej jest charakter nawrotu choroby, z powodu którego pacjenci mogą wymagać paliatywnej chemioterapii.50
Ze względu na złożoność, z jaką Ras jest aktywowany w MPNST, badacze sugerują, że ukierunkowanie na ten szlak prawdopodobnie nie będzie skuteczne przy hamowaniu w jednym punkcie osi Ras.51
Rejestry i nadzór epidemiologiczny
Monitorowanie i rejestracja przypadków nowotworów nerwów obwodowych jest kluczowym elementem zrozumienia ich epidemiologii i poprawy wyników leczenia.
Systemy zgłaszania i rejestry
Łagodne i graniczne nowotwory nerwów obwodowych (C47_), w tym nerwy obwodowe wzdłuż rdzenia kręgowego, nie są zgłaszane do rejestru. Należy jednak zauważyć, że nerwiaki rdzeniowe powstające w korzeniu nerwowym lub oponie twardej rdzenia kręgowego są zgłaszane.52
Nerwiaki i nerwiakowłókniaki nerwów obwodowych nie podlegają zgłoszeniu do wielu systemów rejestracji nowotworów.53
Dane z rejestrów regionalnych
Badania oparte na rejestrach dostarczają cennych informacji na temat epidemiologii MPNSTs. Na przykład w badaniu przeprowadzonym w Arabii Saudyjskiej roczna zapadalność wyniosła 0,076 na milion osób, co ujawniło niską częstość występowania MPNSTs w tym kraju i dostarczyło informacji na temat rozkładu według płci, wieku, rozkładu geograficznego, umiejscowienia guza, stopnia złośliwości i rozległości guza.54
Badanie przeprowadzone przez Europejską Sieć ds. Rzadkich Nowotworów (EURACAN) ustanowiło multidyscyplinarną grupę zadaniową w celu opracowania zaleceń ekspertów dotyczących nowotworów osłonek nerwów obwodowych i czaszkowych. Grupa zadaniowa przeanalizowała dostępną literaturę anglojęzyczną do września 2022 r., sklasyfikowała dowody naukowe na klasy I-IV i opracowała zalecenia na poziomach A-C zgodnie z wytycznymi Europejskiej Federacji Towarzystw Neurologicznych.55
| Typ nowotworu | Częstość występowania | Związek z NF1 | Główne czynniki ryzyka | 5-letnie przeżycie |
|---|---|---|---|---|
| Nerwiak (Schwannoma) | Najczęstszy nowotwór neurogeniczny, szczyt zapadalności 40-60 lat | Rzadko; częściej związany z NF2 | Ekspozycja na promieniowanie | Bardzo wysokie (złośliwa transformacja wyjątkowo rzadka) |
| Nerwiakowłókniak (Neurofibroma) | 5,3% wszystkich łagodnych nowotworów tkanek miękkich, szczyt 20-40 lat | 90% sporadycznie, 10% związanych z NF1 | NF1, zwłaszcza dla typu splotowatego | Wysokie (ryzyko złośliwej transformacji wyższe w NF1, zwłaszcza dla typu splotowatego) |
| Złośliwy nowotwór osłonek nerwów obwodowych (MPNST) | 1,46/1 000 000 osób, 5-10% wszystkich mięsaków tkanek miękkich | 50% związane z NF1, 40% sporadycznie, 10% po radioterapii | NF1 (ryzyko życiowe 8-13%), ekspozycja na promieniowanie | 30-60% (gorsze dla pacjentów z NF1) |
Tabela przedstawia porównanie epidemiologiczne głównych typów nowotworów nerwów obwodowych.5657585960
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.