Alergia pokarmowa
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Alergia pokarmowa (AP) dotyka 6-8% małych dzieci, osiągając szczyt około 1. roku życia, i jest definiowana jako niepożądana odpowiedź immunologiczna na białka pokarmowe, manifestująca się objawami ze strony układów: dermatologicznego, oddechowego, pokarmowego, sercowo-naczyniowego i/lub neurologicznego. Najcięższą formą jest anafilaksja, wymagająca natychmiastowego podania epinefryny. Przewidywanie przebiegu i ciężkości alergii jest trudne, choć monitorowanie poziomów swoistych IgE (sIgE) i wyników testów skórnych (SPT) z 95% dodatnią wartością predykcyjną (PPV) pomaga w ocenie ryzyka i kwalifikacji do immunoterapii doustnej (OIT). Naturalny przebieg alergii IgE-zależnej na mleko, jajko, soję i pszenicę często prowadzi do ustąpienia w dorosłości, natomiast alergia na orzeszki ziemne ustępuje u około 20-50% dzieci. Poziomy sIgE i wielkość bąbla w SPT korelują z ryzykiem reakcji, jednak ciężkość reakcji pozostaje w dużej mierze nieprzewidywalna.
Wprowadzenie do rokowania w alergii pokarmowej
Alergia pokarmowa (AP) dotyka około 6-8% małych dzieci, osiągając szczyt występowania w wieku około jednego roku życia. Jest definiowana jako niepożądana odpowiedź immunologiczna na białka pokarmowe, która wywołuje typowe objawy kliniczne obejmujące układy: dermatologiczny, oddechowy, pokarmowy, sercowo-naczyniowy i/lub neurologiczny. 12
Przewidywanie ciężkości i przebiegu alergii pokarmowej stanowi kluczową kwestię dla personelu medycznego, pacjentów, decydentów i przemysłu spożywczego, umożliwiając precyzyjne ukierunkowanie leczenia oraz poprawę strategii zarządzania i prewencji. Obecnie istnieje znaczna niepewność dotycząca czynników predykcyjnych ciężkości diagnostycznych lub przypadkowych reakcji alergicznych na pokarmy oraz zakresu, w jakim można przewidzieć nasilenie takich reakcji. 3
Anafilaksja jest najcięższą formą klinicznej manifestacji alergii pokarmowej IgE-zależnej, a epinefryna w formie iniekcji jest leczeniem pierwszego rzutu. Potencjał wystąpienia tego poważnego powikłania oraz szeroki zasięg medialny tego zjawiska doprowadził do zwiększonej świadomości na temat alergii pokarmowych i strachu u osób dotkniętych tym schorzeniem. 4
Historia naturalna alergii pokarmowej
Alergia pokarmowa IgE-zależna jest stanem przejściowym dla niektórych dzieci, choć obecnie istnieje niewiele wskaźników pozwalających przewidzieć, kiedy i u kogo alergia pokarmowa ustąpi. Naturalny przebieg alergii IgE-zależnej na mleko krowie, jajko, soję i pszenicę charakteryzuje się tendencją do ustępowania od wieku dziecięcego do dorosłości. 56
Dane dotyczące częstości ustępowania alergii różnią się między badaniami. Około 20% alergii na orzeszki ziemne ustępuje w dzieciństwie, choć niektóre doniesienia sugerują, że nawet do 50% alergii na orzeszki ziemne ma charakter przejściowy. 7
Ustąpienie alergii pokarmowej związane jest ze zmniejszeniem poziomu swoistych IgE w surowicy, dlatego też seryjne oznaczanie tych poziomów może pomóc przewidzieć ustąpienie choroby. 8
Przewidywanie ustępowania alergii pokarmowej
Obecnie jedynym dostępnym narzędziem do monitorowania naturalnego przebiegu alergii są poziomy IgE, mierzone za pomocą testów skórnych (SPT) lub oznaczania swoistych IgE w surowicy (sIgE). Monitorowanie SPT i sIgE może pomóc zidentyfikować dzieci, u których mało prawdopodobne jest rozwinięcie tolerancji, i które mogłyby zostać zakwalifikowane do interwencji takich jak immunoterapia doustna (OIT). 9
W praktyce klinicznej często wykorzystuje się progi SPT i sIgE o 95% dodatniej wartości predykcyjnej (PPV) dla alergii pokarmowej, aby zmniejszyć potrzebę przeprowadzania doustnych prób prowokacyjnych (OFC). Gdyby opracowano starannie i systematycznie mierzone progi o 95% PPV, mogłyby one zostać wykorzystane do określenia optymalnego czasu ponownej oceny dzieci i konieczności powtórzenia OFC u dzieci z alergią pokarmową. 10
Predyktory wyniku alergii pokarmowej
W rokowaniu alergii pokarmowej uczestniczy wiele czynników determinujących: pochodzenie etniczne i płeć, rodzaj pokarmu, wrodzona odpowiedź immunologiczna, dawka wywołująca, status sensytyzacji i inne biomarkery, skład mikrobioty jelitowej oraz obecność chorób współistniejących. Po zidentyfikowaniu przetrwałej alergii pokarmowej można zastosować aktywne metody leczenia, takie jak immunoterapia doustna lub użycie leków biologicznych, zawsze biorąc pod uwagę ich eksperymentalny charakter. 11
Specyficzne czynniki predykcyjne
Wartość predykcyjna swoistych IgE różni się w zależności od badanej populacji i konkretnego alergenu. Można stwierdzić, że niewykrywalne poziomy sIgE wiążą się z niskim ryzykiem reakcji, podczas gdy wyższe poziomy zwiększają prawdopodobieństwo reakcji alergicznej. 12
Najbardziej przekonujące wyniki dotyczą danych o czułości i ujemnej wartości predykcyjnej (NPV) wielkości bąbla w testach SPT i poziomów IgE: w wielu badaniach niewykrywalne poziomy sIgE i negatywne wyniki SPT są związane z niskim ryzykiem reakcji podczas OFC. Ponadto w innych badaniach większy rozmiar bąbla SPT i wyższy poziom sIgE korelują z wyższym ryzykiem reakcji na małą ilość alergennego pokarmu. 13
Wyniki badań wskazują, że kombinacja wieku, całkowitego IgE i swoistego IgE dla alergenu pokarmowego koreluje ze zwiększonym prawdopodobieństwem pozytywnego wyniku OFC dla potwierdzenia tolerancji u dzieci z alergią na jajko lub mleko. 14
Nowe biomarkery
Jednym z głównych wyzwań w immunoterapii alergii pokarmowej jest brak specyficznych biomarkerów do diagnozy choroby, monitorowania jej przebiegu, oceny terapii i przewidywania rokowania. 15
Obiecujące zastosowanie metod bioinformatycznych do porównania cech mechanistycznych między różnymi alergiami pokarmowymi i identyfikacji biologicznego znaczenia biomarkerów immunoterapii alergii pokarmowej może być przydatne do generowania nowych hipotez wyjaśniających, dlaczego alergia na białko mleka krowiego (CMA) ma inny wzorzec choroby niż alergia na orzeszki ziemne (PNA) oraz do wyboru biomarkerów użytecznych w przyszłych badaniach klinicznych. 16
Doustne próby prowokacyjne w rokowaniu
Złotym standardem diagnostyki alergii pokarmowych jest doustna próba prowokacyjna (OFC). W literaturze dane są sprzeczne co do tego, czy zwiększone stężenie sIgE i wielkość bąbla w SPT korelują z wynikami OFC. Większość badań wykazała, że testy in vivo i in vitro mogą przewidywać wyniki OFC z różną wartością predykcyjną, ale dane nie są jednoznaczne; dlatego OFC pozostaje obecnie złotym standardem diagnozy alergii pokarmowej. 17
Chociaż OFC jest stosowany w codziennej praktyce klinicznej, jest on kłopotliwy, wymagający odpowiedniego otoczenia z wyspecjalizowanym zespołem, ponieważ może wywołać ciężką reakcję alergiczną, aż do anafilaksji. 18
Zastosowanie OFC w monitorowaniu
OFC są najczęściej wykonywane w celu potwierdzenia rozwoju tolerancji (liczba, %; 267, 61,8%). Wskaźnik pozytywnych wyników był najwyższy wśród OFC dla potwierdzenia diagnozy (n = 83, 72,8%), a następnie dla potwierdzenia tolerancji (n = 179, 67,0%). 19
Opracowano nomogram do przewidywania wyniku OFC w celu określenia nabycia tolerancji z wybranymi zmiennymi; niższe swoiste IgE dla alergenu pokarmowego, wyższe całkowite IgE i młodszy wiek wskazywały na wyższe prawdopodobieństwo przejścia próby. Surowicze całkowite IgE i swoiste IgE dla alergenu pokarmowego w połączeniu z wiekiem wykazywały tendencję do pozytywnego wyniku OFC dla potwierdzenia rozwoju tolerancji. 20
Nomogram dla OFC z jajkiem w celu potwierdzenia tolerancji pokazał, że młodszy wiek, wyższy poziom całkowitego IgE i niższy poziom swoistych IgE dla białka jaja zwiększały prawdopodobieństwo przejścia próby. Podobnie w nomogramie dla OFC z mlekiem, młodszy wiek, niższy poziom IgE dla mleka krowiego i wyższy poziom całkowitego IgE wskazywały na wyższe prawdopodobieństwo pozytywnego wyniku. 21
Metody oceny ryzyka
Międzynarodowe warsztaty pod auspicjami projektu Europrevall zgodziły się, że modelowanie probabilistyczne jest najbardziej obiecującym podejściem do oceny ryzyka alergenów na poziomie populacji. Konsekwencje zdrowotne niezamierzonej obecności alergenów w produktach spożywczych, tj. prawdopodobieństwo wywołania reakcji w podatnej populacji, mogą być wyrażone ilościowo, a informacje te mogą być wykorzystane do oceny możliwych środków łagodzenia ryzyka. 22
Metody probabilistyczne
Probabilistyczna metoda oceny ryzyka opisana przez Spanjersberg i wsp. ma na celu uwzględnienie zmienności i niepewności zmiennych wejściowych i może wyrazić ryzyko dla populacji alergicznych użytkowników. Z kolei metoda opisana przez Rimbaud i wsp. wykorzystuje kombinację symulacji Monte Carlo drugiego rzędu i wnioskowań bayesowskich do oszacowania ryzyka reakcji alergicznej. 23
Chociaż podejścia bayesowskie i częstościowe dawały podobne wyniki, lepsza znajomość modeli częstościowych wśród naukowców zajmujących się żywnością sugeruje preferencyjne wykorzystanie techniki symulacji częstościowej. 24
Ograniczenia w przewidywaniu ciężkości reakcji
Ciężkość reakcji alergicznych podczas diagnostycznych doustnych prób prowokacyjnych z podwójnie ślepą próbą kontrolowaną placebo (DBPCFC) oraz przypadkowych reakcji na pokarm jest determinowana przez liczne czynniki, z których większość obecnie wydaje się być nieznana. Dlatego ciężkość reakcji alergicznych na pokarmy pozostaje w dużej mierze nieprzewidywalna. 25
Nasilenie objawów nie jest przewidywane przez poziom swoistych IgE lub wielkość bąbla w teście skórnym, ale prawdopodobieństwo wystąpienia objawów jest bezpośrednio powiązane. 26
Dawka wywołująca (ED) nie przewiduje ciężkości przypadkowej reakcji. Sugeruje to, że ograniczenie dawki jako środek zdrowia publicznego prawdopodobnie nie zmniejszy ciężkich reakcji bardziej niż łagodniejszych. 27
Implikacje dla zarządzania alergią pokarmową
Klinicyści nie powinni używać dawki wywołującej uzyskanej z stopniowej próby prowokacyjnej pokarmem do podejmowania decyzji związanych z ryzykiem, takich jak potrzeba rygorystycznego unikania pokarmów alergizujących lub przepisanie auto-strzykawki z epinefryną. 28
Lepsze zrozumienie czynników prognostycznych i fenotypów alergii pokarmowej ma kluczowe znaczenie w podejmowaniu decyzji dotyczących zapobiegania i zarządzania alergią pokarmową. Dobra klasyfikacja pacjenta alergicznego pozwala określić stopień diet eliminacyjnych i czas ponownego wprowadzenia unikanych pokarmów, gdy jest to możliwe. W przypadkach przetrwałej i ciężkiej alergii pokarmowej pojawia się wiele obiecujących interwencji, które mogłyby poprawić rokowanie i jakość opieki. 29
Postępowanie w przypadku alergii pokarmowej IgE-zależnej obejmuje szybkie leczenie reakcji alergicznych, ścisłe unikanie pokarmów i stosowanie strategii prewencyjnych, takich jak wczesne wprowadzanie pokarmów. W przyszłości prawdopodobnie immunoterapia stanie się użyteczna w leczeniu alergii pokarmowej IgE-zależnej. 30
Potrzeby przyszłych badań
Istnieje potrzeba przeprowadzenia populacyjnych badań alergii pokarmowej, wykorzystujących OFC niezależnie od SPT i sIgE w celu potwierdzenia wszystkich przypadków alergii pokarmowej na początku i podczas kontroli, aby zbadać zdolność SPT i sIgE do przewidywania przebiegu alergii pokarmowej. 31
Obecnie immunoterapia jest najbardziej obiecującą terapią dla pacjentów z alergią pokarmową, którzy teraz polegają na unikaniu i noszeniu auto-strzykawek z adrenaliną w przypadku przypadkowego narażenia. Niestety, obecne leczenie immunoterapeutyczne alergii pokarmowej zbyt często wiąże się z alergicznymi skutkami ubocznymi i nie wydaje się zapewniać długoterminowej ochrony. 32
Skonstruowany model może być wykorzystywany przez lekarzy jako praktyczny przewodnik minimalizowania ryzyka OFC i terminowego ponownego wprowadzania pokarmów dla dzieci z alergiami pokarmowymi. 33
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.