Leki w grupie
„koloidalne środki osoczozastępcze”

Koloidalne środki osoczozastępcze to grupa preparatów stosowanych do uzupełniania objętości wewnątrznaczyniowej w przypadku hipowolemii, wstrząsu, a także do hemodylucji. Działają poprzez zwiększenie ciśnienia onkotycznego osocza, co powoduje przemieszczanie się płynu z przestrzeni pozanaczyniowej do naczyń, utrzymując się w krążeniu znacznie dłużej niż krystaloidy.

Koloidalne środki osoczozastępcze dzielą się na trzy główne podgrupy: hydroksyetylowane skrobie (HES), żelatyny i dekstrany. Hydroksyetylowane skrobie to preparaty o różnej masie cząsteczkowej i stopniu podstawienia, np. HES 130/0,4 (Voluven), HES 200/0,5 (Haes-steril). Żelatyny, takie jak modyfikowana płynna żelatyna (Gelofusine, Geloplasma), charakteryzują się krótszym czasem działania. Dekstrany, jak dekstran 40 (Rheomacrodex) i dekstran 70 (Macrodex), mają najdłuższy czas działania, ale obecnie są rzadziej stosowane.

Do najważniejszych preparatów koloidalnych dostępnych w Polsce należą: Voluven, Volulyte, Tetraspan (hydroksyetylowane skrobie), Gelofusine, Geloplasma (żelatyny). Albumina ludzka (Albumin CSL, Albunorm, Flexbumin) stanowi naturalny koloid osoczowy, stosowany w szczególnych wskazaniach klinicznych.

Główną zaletą koloidów jest szybkie i efektywne przywracanie objętości wewnątrznaczyniowej oraz utrzymywanie efektu hemodynamicznego przez dłuższy czas w porównaniu z krystaloidami. Wymagają mniejszej objętości infuzji do uzyskania podobnego efektu hemodynamicznego, co może być korzystne u pacjentów z ograniczeniami płynowymi.

Istotne niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem koloidów obejmują reakcje anafilaktyczne (szczególnie przy żelatynach), zaburzenia krzepnięcia i funkcji płytek krwi, nefrotoksyczność (zwłaszcza HES u pacjentów krytycznie chorych), możliwe odkładanie się w tkankach (HES) oraz ryzyko przeciążenia objętościowego. W 2013 roku Europejska Agencja Leków (EMA) ograniczyła stosowanie hydroksyetylowanej skrobi ze względu na zwiększone ryzyko niewydolności nerek i śmiertelności u pacjentów z sepsą i w stanach krytycznych.

Stosowanie koloidalnych środków osoczozastępczych wymaga indywidualnego podejścia do pacjenta, z uwzględnieniem stanu klinicznego, chorób współistniejących oraz aktualnych zaleceń i przeciwwskazań. W wielu sytuacjach klinicznych, zwłaszcza w intensywnej terapii, obserwuje się tendencję do ograniczania stosowania koloidów na rzecz zbilansowanych roztworów krystaloidów.