Przedawkowanie
Disodu fosforan bezwodny

Przedawkowanie disodu fosforanu bezwodnego, obecnego w preparacie Coloclear (398 mg/tabletka), prowadzi do poważnych zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych, w tym hipernatremii (>145 mmol/l), hiperfosfatemii (>1,45 mmol/l), hipokalcemii (<2,2 mmol/l) oraz hipokaliemii (<3,5 mmol/l), często z towarzyszącą kwasicą metaboliczną. Klinicznie manifestuje się to odwodnieniem, hipowolemią, niedociśnieniem, zaburzeniami rytmu serca, zatrzymaniem akcji serca, wstrząsem, niewydolnością oddechową, drgawkami, niedrożnością porażenną jelit oraz objawami psychiatrycznymi. Szczególnie narażone są dzieci, pacjenci z niedrożnością jelit, niewydolnością nerek oraz chorobami układu sercowo-naczyniowego. W literaturze opisano zarówno przypadki śmiertelne, jak i pełne wyzdrowienia po odpowiednim leczeniu, nawet przy dawkach sześciokrotnie przekraczających zalecane.

  1. Przedawkowanie disodu fosforanu bezwodnego
    1. Zaburzenia elektrolitowe przy przedawkowaniu
    2. Przypadki śmiertelne związane z przedawkowaniem
    3. Objawy kliniczne przedawkowania
    4. Postępowanie w przypadku przedawkowania
    5. Szczególne grupy ryzyka
    6. Zapobieganie przedawkowaniu
    7. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie disodu fosforanu bezwodnego

Disodu fosforan bezwodny, składnik preparatu Coloclear (398 mg w każdej tabletce), stosowany w nadmiernych dawkach może prowadzić do poważnych zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych. Przedawkowanie tej substancji jest stanem klinicznym wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej ze względu na potencjalnie zagrażające życiu konsekwencje.1

Zaburzenia elektrolitowe przy przedawkowaniu

Nadmierne spożycie preparatów zawierających disodu fosforan bezwodny prowadzi do charakterystycznych zaburzeń elektrolitowych. W konsekwencji przedawkowania może dojść do zwiększenia stężenia sodu i fosforanów w surowicy krwi z jednoczesnym obniżeniem stężenia wapnia i potasu. Stan ten klinicznie manifestuje się jako hipernatremia, hiperfosfatemia, hipokalcemia oraz hipokaliemia, którym często towarzyszy kwasica metaboliczna.2

Przypadki śmiertelne związane z przedawkowaniem

W literaturze medycznej opisywano śmiertelne przypadki przedawkowania disodu fosforanu bezwodnego, szczególnie u dzieci i pacjentów z niedrożnością jelit po przyjęciu nadmiernych ilości produktu leczniczego Coloclear. W tych przypadkach zgon był konsekwencją ciężkiej hiperfosfatemii z towarzyszącą hipokalcemią, hipernatremią i kwasicą metaboliczną.3

Należy jednak podkreślić, że literatura medyczna dostarcza również dowodów na możliwość całkowitego wyzdrowienia po przedawkowaniu disodu fosforanu bezwodnego. Dotyczy to zarówno dzieci po przypadkowym połknięciu preparatu Coloclear, jak i pacjentów z niedrożnością jelit. Opisano nawet przypadek pacjenta, który przyjął dawkę sześciokrotnie przewyższającą zalecaną i powrócił do pełnego zdrowia po odpowiednim leczeniu.4

Objawy kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie disodu fosforanu bezwodnego wywołuje szereg objawów klinicznych, które mogą manifestować się w różnych układach organizmu. Do najczęściej występujących należą zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (odwodnienie, hipowolemia), objawy sercowo-naczyniowe (niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie akcji serca, wstrząs), objawy ze strony układu oddechowego (przyspieszony oddech, niewydolność oddechowa, duszność), objawy neurologiczne (drgawki), zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (niedrożność porażenna jelit) oraz objawy psychiatryczne (lęk). Pacjenci mogą również zgłaszać dolegliwości bólowe o różnym nasileniu i lokalizacji.5

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania disodu fosforanu bezwodnego koncentruje się przede wszystkim na intensywnej terapii płynowej w celu korekty zaburzeń wodno-elektrolitowych. Nawodnienie stanowi podstawę postępowania terapeutycznego. W przypadkach ciężkiej hipokalcemii konieczne może być dożylne podanie 10% glukonianu wapnia w celu normalizacji stężenia wapnia w surowicy krwi i zapobiegania groźnym powikłaniom związanym z hipokalcemią, takim jak tężyczka czy zaburzenia rytmu serca.6

Objaw przedawkowania Opis kliniczny Mechanizm powstawania
Odwodnienie Utrata płynów ustrojowych, objawiająca się suchością błon śluzowych, spadkiem napięcia skóry Osmotyczny efekt fosforanów powodujący utratę wody
Hipowolemia Zmniejszenie objętości krwi krążącej, tachykardia Następstwo odwodnienia
Niedociśnienie Spadek ciśnienia tętniczego krwi poniżej wartości prawidłowych Konsekwencja hipowolemii
Zaburzenia rytmu serca Arytmie, zaburzenia przewodnictwa Efekt zaburzeń elektrolitowych, szczególnie hipokalcemii i hipokaliemii
Zatrzymanie akcji serca Ustanie czynności hemodynamicznej serca Krytyczne zaburzenia elektrolitowe, szczególnie wapnia i potasu
Wstrząs Niewydolność krążenia z niedostateczną perfuzją tkankową Następstwo hipowolemii i zaburzeń hemodynamicznych
Niewydolność oddechowa Nieadekwatna wymiana gazowa w płucach Konsekwencja zaburzeń metabolicznych lub bezpośredniego wpływu zaburzeń elektrolitowych na mięśnie oddechowe
Duszność Subiektywne uczucie braku powietrza Następstwo niewydolności oddechowej lub kwasicy
Drgawki Napady drgawkowe, wyładowania neuronalne Efekt hipokalcemii lub zaburzeń elektrolitowych wpływających na pobudliwość neuronów
Niedrożność porażenna jelit Zatrzymanie pasażu jelitowego bez mechanicznej przeszkody Zaburzenia elektrolitowe wpływające na motorykę przewodu pokarmowego
Hipernatremia Podwyższone stężenie sodu w surowicy krwi (>145 mmol/l) Zwiększona podaż sodu z disodu fosforanem bezwodnym
Hiperfosfatemia Podwyższone stężenie fosforanów w surowicy krwi (>1,45 mmol/l) Bezpośredni efekt nadmiernej podaży fosforanów
Hipokalcemia Obniżone stężenie wapnia w surowicy krwi (<2,2 mmol/l) Wiązanie wapnia przez nadmiar fosforanów
Hipokaliemia Obniżone stężenie potasu w surowicy krwi (<3,5 mmol/l) Przemieszczanie potasu do komórek i/lub zwiększone wydalanie nerkowe
Kwasica Zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej z przewagą kwasów Wpływ fosforanów na równowagę kwasowo-zasadową

7

Szczególne grupy ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na grupy pacjentów o podwyższonym ryzyku powikłań związanych z przedawkowaniem disodu fosforanu bezwodnego. Do grup wysokiego ryzyka zaliczamy:

8

Zapobieganie przedawkowaniu

Zapobieganie przedawkowaniu disodu fosforanu bezwodnego wymaga ścisłego przestrzegania zalecanego dawkowania, szczególnie w przypadku stosowania preparatu Coloclear, który zawiera 398 mg disodu fosforanu bezwodnego w każdej tabletce. Należy pamiętać, że produkt ten nie powinien być stosowany w dawkach większych niż zalecane przez lekarza, a pacjenci powinni być dokładnie poinformowani o maksymalnej dobowej dawce i konsekwencjach jej przekroczenia.9 10

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl