Właściwości farmakodynamiczne tianeptyny

Tianeptyna, substancja czynna leku Tianesal, należy do grupy farmakoterapeutycznej innych leków przeciwdepresyjnych (kod ATC: N06AX14). Jest to lek o działaniu przeciwdepresyjnym, charakteryzujący się unikatowym mechanizmem działania, odmiennym od klasycznych leków przeciwdepresyjnych.¹

Mechanizm działania

W badaniach przeprowadzonych na modelach zwierzęcych wykazano, że tianeptyna wykazuje specyficzne właściwości neurofizjologiczne, w tym:²

• Pobudzanie aktywności elektrycznej komórek piramidowych w hipokampie oraz przyspieszenie odzyskania przez nie aktywności po zahamowaniu czynnościowym.³
• Zwiększenie wychwytu zwrotnego serotoniny przez neurony kory mózgowej oraz hipokampa.⁴

Co istotne, tianeptyna nie wykazuje powinowactwa do receptorów monoaminergicznych w badaniach in vitro, ani nie hamuje wychwytu serotoniny (5-HT), noradrenaliny (NA) czy dopaminy (DA). Mechanizm jej działania może być związany z modulacją synaptycznej neurotransmisji glutaminergicznej.⁵

Należy podkreślić, że dokładny udział poszczególnych mechanizmów działania tianeptyny w jej aktywności przeciwdepresyjnej pozostaje nieznany.⁶

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność kliniczna tianeptyny została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych z wykorzystaniem metodologii podwójnie ślepej próby kontrolowanej placebo. W celu oceny krótkoterminowej skuteczności tianeptyny w wysokich dawkach w leczeniu zaburzeń depresyjnych u osób dorosłych przeprowadzono cztery kontrolowane badania:⁷

• Jedno badanie ze stałymi dawkami (37,5 mg, 75 mg)⁸
• Dwa badania z możliwością modyfikacji dawki (dawka początkowa 37,5 mg, następnie 25 mg, 37,5 mg lub 50 mg)⁹
• Jedno badanie u pacjentów w podeszłym wieku (311 pacjentów w wieku ≥65 lat; około 100 pacjentów w każdym ramieniu terapeutycznym, w tym po około 20 pacjentów w wieku powyżej 75 lat) z możliwością zwiększenia dawki (25 mg, a następnie 25 mg lub 50 mg) po 2 tygodniach leczenia, w zależności od poprawy klinicznej¹⁰

W badaniach z udziałem dorosłych pacjentów pierwszorzędowym punktem końcowym była zmiana punktacji całkowitej w skali MADRS (Montgomery-Åsberg Depression Rating Scale) względem wartości wyjściowych, zarówno w badaniach ze stałą, jak i zmienną dawką.¹¹

Wyniki badań klinicznych

Po zakończeniu sześciotygodniowego okresu leczenia wykazano istotną statystycznie skuteczność tianeptyny w dwóch badaniach z możliwością dostosowania dawki. Natomiast w badaniu ze stałą dawką nie uzyskano istotnej przewagi nad placebo. W jednym z badań zastosowano imipraminę jako aktywną kontrolę, co pozwoliło potwierdzić czułość zastosowanej metodologii badawczej.¹²

W badaniu przeprowadzonym u osób w podeszłym wieku, z możliwością zwiększenia dawki, po 8 tygodniach leczenia tianeptyna wykazała istotną skuteczność w porównaniu do wartości wyjściowych w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego, którym była zmiana punktacji całkowitej w skali HAMD (Hamilton Depression Rating Scale). Zastosowanie escytalopramu jako aktywnej kontroli potwierdziło czułość zastosowanej metodologii badawczej.¹³

Utrzymanie skuteczności przeciwdepresyjnej

Utrzymanie skuteczności przeciwdepresyjnej tianeptyny oceniano w dedykowanym badaniu klinicznym ukierunkowanym na zapobieganie nawrotom w obrębie danej fazy chorobowej (relapse) oraz zapobieganie kolejnym epizodom depresji (recurrence). Pacjenci, którzy odpowiedzieli na 6-tygodniową ostrą fazę leczenia tianeptyną w badaniu otwartym, stosując zmienne dawki dobowe od 2 do 4 tabletek (25 do 50 mg/dobę) zgodnie z oceną badacza, zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej tianeptynę lub placebo przez 16,5 miesiąca.¹⁴

Tianeptyna wykazała statystycznie znamienną przewagę nad placebo (p<0,001) w zakresie pierwszorzędowego punktu końcowego, którym było zapobieganie nawrotom typu relapse lub recurrence, mierzone czasem do wystąpienia nawrotu.¹⁵

Przedstawione wyniki jednoznacznie wskazują na skuteczność tianeptyny w zapobieganiu nawrotom depresji. Częstość nawrotów typu relapse podczas 6-miesięcznej obserwacji w warunkach podwójnie ślepej próby wyniosła w grupach tianeptyny i placebo odpowiednio 6% i 22%. Natomiast częstość nawrotów typu relapse lub recurrence podczas 18-miesięcznej obserwacji w warunkach podwójnie ślepej próby wyniosła odpowiednio 16% i 36%, co potwierdza długoterminową skuteczność tianeptyny w zapobieganiu nawrotom depresji.¹⁶