Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Substancja ta, powszechnie stosowana jako lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, przy przekroczeniu zalecanych dawek może prowadzić do ciężkich uszkodzeń wątroby, włącznie z koniecznością przeszczepu tego narządu lub zgonem. W literaturze medycznej opisywane są również przypadki ostrego zapalenia trzustki, zwykle współwystępujące z zaburzeniami czynności wątroby i zatruciem hepatotoksycznym.¹

Grupy podwyższonego ryzyka

Szczególnie narażone na zatrucie paracetamolem są następujące grupy pacjentów:

• Osoby w podeszłym wieku
• Małe dzieci
• Pacjenci z chorobami wątroby
• Osoby z alkoholizmem
• Pacjenci przewlekle niedożywieni
• Pacjenci w stanie deplecji glutationu (np. w sepsie)
• Pacjenci stosujący preparaty indukujące enzymy

U tych grup ryzyko rozwoju ciężkiego zatrucia jest istotnie podwyższone nawet przy mniejszych dawkach leku.²

Objawy przedawkowania

Objawy zatrucia paracetamolem rozwijają się w charakterystycznym przebiegu czasowym. Wczesne symptomy pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych 24 godzin od przyjęcia toksycznej dawki i obejmują:

• Nudności
• Wymioty
• Anoreksję (brak łaknienia)
• Bladość
• Ból brzucha

Objawy te, choć niespecyficzne, mogą sugerować potencjalne przedawkowanie i wymagają pilnej interwencji medycznej. Szczególnie niepokojące jest to, że manifestacja kliniczna uszkodzenia wątroby pojawia się z opóźnieniem – zwykle dopiero po dwóch dniach, a maksimum osiąga po 4-6 dniach od przedawkowania, co może prowadzić do fałszywego poczucia bezpieczeństwa u pacjenta.³

Dawki toksyczne i mechanizm uszkodzenia

Dawka paracetamolu 140 mg/kg masy ciała może prowadzić do lekkiego uszkodzenia wątroby wskutek cytolizy hepatocytów. Przyjęcie 200 mg/kg wiąże się z ryzykiem poważnego uszkodzenia wątroby, skutkującego niewydolnością komórek wątrobowych, kwasicą metaboliczną i encefalopatią, co może prowadzić do śpiączki i śmierci.⁴

Zmiany w badaniach biochemicznych

W przebiegu zatrucia paracetamolem obserwuje się charakterystyczne zmiany w parametrach biochemicznych:

• Podwyższone stężenie transaminaz wątrobowych (AspAT, AlAT)
• Wzrost stężenia dehydrogenazy mleczanowej
• Podwyższone stężenie bilirubiny
• Obniżony poziom protrombin

Zmiany te występują w okresie od 12 do 48 godzin od przyjęcia toksycznej dawki leku i są wykładnikiem postępującego uszkodzenia hepatocytów.⁵

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania paracetamolu wymaga szybkiej i zdecydowanej interwencji, nawet przy braku wczesnych objawów zatrucia. Kluczowe elementy postępowania obejmują:⁶

1. Natychmiastowa hospitalizacja – pacjent powinien być niezwłocznie przyjęty do szpitala
2. Diagnostyka – jak najszybsze pobranie próbki krwi do oznaczenia stężenia paracetamolu
3. Zmniejszenie wchłaniania – w przypadku dużego przedawkowania należy rozważyć:
   • Płukanie żołądka (jeśli możliwe w ciągu 1 godziny od przyjęcia dawki)
   • Podanie węgla aktywowanego
4. Podanie antidotum – N-acetylocysteina (NAC) lub metionina, dożylnie lub doustnie, najlepiej przed upływem 10 godzin od przedawkowania
5. Monitoring funkcji wątroby – badania wątrobowe należy wykonać na początku leczenia i powtarzać co 24 godziny

Warto podkreślić, że N-acetylocysteina może wykazywać skuteczność terapeutyczną nawet do 36 godzin od przyjęcia toksycznej dawki paracetamolu, pod warunkiem że jego stężenie jest nadal wykrywalne w surowicy. W przypadku podania NAC drogą doustną nie należy jednocześnie stosować węgla aktywowanego, aby nie zmniejszać wchłaniania antidotum.⁷

Rokowanie

W większości przypadków prawidłowo leczonych zatruć paracetamolem transaminazy wątrobowe wracają do wartości referencyjnych w ciągu 1-2 tygodni, co świadczy o regeneracji i przywróceniu prawidłowej funkcji wątroby. Niemniej jednak, w szczególnie ciężkich przypadkach zatrucia może okazać się konieczny przeszczep wątroby, co zdarza się bardzo rzadko.⁸

Objawy przedawkowania paracetamolu