Przedawkowanie
Paracetamol Hasco 250 mg

Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, prowadząc w głównej mierze do ciężkiego uszkodzenia wątroby. Szczególnej uwagi wymaga zatrucie tym lekiem ze względu na jego powszechną dostępność i częste stosowanie w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym w postaci czopków o różnej zawartości substancji czynnej (80 mg, 125 mg, 250 mg lub 500 mg).^{1}

Dawki toksyczne

U osób dorosłych ciężkie zatrucie może wystąpić po zażyciu dawki 10-15 g paracetamolu. Tak znaczne przekroczenie dawki terapeutycznej prowadzi do rozwoju poważnego uszkodzenia wątroby, które charakteryzuje się powolnym rozwojem. Objawy uszkodzenia wątroby zwykle ujawniają się dopiero od drugiego dnia po zastosowaniu produktu leczniczego w dawkach toksycznych.^{2}

Mechanizm uszkodzenia wątroby

Toksyczne działanie paracetamolu związane jest z powstawaniem aktywnych metabolitów, które w nadmiarze (po przedawkowaniu) nie mogą być wystarczająco szybko zneutralizowane przez wątrobowy glutation. W efekcie dochodzi do kumulacji toksycznych metabolitów, które wiążą się kowalencyjnie z białkami hepatocytów, prowadząc do ich uszkodzenia i martwicy.

Postępowanie w przedawkowaniu

Kluczowe znaczenie w leczeniu zatrucia paracetamolem ma czas, jaki upłynął od przedawkowania. Leczenie zatrucia prowadzone do 24 godzin po przedawkowaniu polega na podawaniu specyficznej odtrutki – N-acetylocysteiny dożylnie we wlewie kroplowym w 200 ml 5% roztworu glukozy.^{3} N-acetylocysteina działa jako prekursor glutationu, uzupełniając jego zapasy w hepatocytach i umożliwiając neutralizację toksycznych metabolitów paracetamolu.

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania paracetamolu rozwijają się zazwyczaj w charakterystycznym przebiegu czasowym, który można podzielić na fazy. Przebieg kliniczny zatrucia paracetamolem jest często podstępny, ponieważ początkowe objawy mogą być niespecyficzne, a ciężka niewydolność wątroby pojawia się z opóźnieniem.

Diagnostyka zatrucia

W diagnostyce przedawkowania paracetamolu istotne znaczenie ma oznaczenie stężenia leku we krwi. W praktyce klinicznej wykorzystuje się nomogram Rumacka-Matthew’a, który pozwala na ocenę ryzyka hepatotoksyczności na podstawie stężenia paracetamolu w surowicy w odniesieniu do czasu, jaki upłynął od jego zażycia. Niezbędne jest również monitorowanie parametrów funkcji wątroby (AspAT, AlAT, bilirubina, INR) oraz funkcji nerek (kreatynina, mocznik).

Powikłania przedawkowania

Przedawkowanie paracetamolu może prowadzić do szeregu poważnych powikłań, wśród których najistotniejsze to:

• Ostra niewydolność wątroby – najpoważniejsze powikłanie, które może prowadzić do encefalopatii wątrobowej, koagulopatii, hipoglikemii i zgonu
• Ostra martwica kanalików nerkowych – nefrotoksyczność związana z bezpośrednim działaniem metabolitów paracetamolu na komórki kanalików nerkowych
• Zaburzenia metaboliczne – kwasica metaboliczna, hipoglikemia
• Zaburzenia krzepnięcia – koagulopatia w wyniku upośledzenia syntezy czynników krzepnięcia przez uszkodzoną wątrobę

Specyficzne postępowanie terapeutyczne

Leczenie zatrucia paracetamolem obejmuje następujące działania:

1. Dekontaminacja przewodu pokarmowego (jedynie w przypadku niedawnego spożycia doustnego)
2. Podanie swoistej odtrutki – N-acetylocysteiny dożylnie we wlewie kroplowym w 200 ml 5% roztworu glukozy w ciągu pierwszych 24 godzin od zatrucia^{4}
3. Monitorowanie funkcji wątroby i nerek
4. Leczenie objawowe i podtrzymujące (w tym wyrównywanie zaburzeń wodno-elektrolitowych i metabolicznych)
5. W przypadku pełnoobjawowej niewydolności wątroby – kwalifikacja do przeszczepienia wątroby

Skuteczność leczenia antytotem (N-acetylocysteiną) jest najwyższa, gdy zostanie rozpoczęte w ciągu pierwszych 8-10 godzin od przedawkowania, jednak z uwagi na potencjalne korzyści terapeutyczne, stosowanie N-acetylocysteiny zaleca się nawet do 24 godzin po zatruciu.^{5}