Właściwości farmakodynamiczne
Amoksiklav Quicktab 1000 mg 875 mg + 125 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Amoksiklav Quicktab 1000 mg (875 mg amoksycyliny + 125 mg kwasu klawulanowego) należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej połączenia penicylin z inhibitorami beta-laktamazy (kod ATC: J01CR02). Lek ten, dzięki specyficznemu składowi, wykazuje szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego, które jest wynikiem synergistycznego działania dwóch substancji czynnych.¹

Mechanizm działania

Amoksycylina, będąca półsyntetyczną penicyliną (antybiotykiem beta-laktamowym), wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie aktywności jednego lub więcej enzymów określanych jako białka wiążące penicylinę (PBP – ang. penicillin-binding proteins). Enzymy te uczestniczą w szlaku biosyntezy peptydoglikanu, który stanowi kluczowy element strukturalny ściany komórkowej bakterii. Zahamowanie tego procesu powoduje osłabienie ściany komórkowej, co w konsekwencji prowadzi do lizy komórki bakteryjnej i jej śmierci.²

Istotnym ograniczeniem w stosowaniu samej amoksycyliny jest jej podatność na rozkład przez enzymy beta-laktamazy, które są wytwarzane przez oporne bakterie. Z tego powodu spektrum działania amoksycyliny nie obejmuje drobnoustrojów produkujących te enzymy.³

Kwas klawulanowy jest związkiem o strukturze zbliżonej do penicylin, zawierającym pierścień beta-laktamowy. Jego kluczową rolą jest unieczynnianie wybranych beta-laktamaz bakteryjnych, co zapobiega enzymatycznej degradacji amoksycyliny. Należy podkreślić, że sam kwas klawulanowy nie wykazuje istotnego klinicznie działania przeciwbakteryjnego, a jego funkcja polega na ochronie amoksycyliny przed inaktywacją.⁴

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Głównym parametrem określającym skuteczność amoksycyliny jest czas, w którym jej stężenie w organizmie utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (T>MIC) dla określonego patogenu. Ten wskaźnik jest uznawany za kluczowy dla prognozowania efektywności terapeutycznej amoksycyliny.⁵

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na leczenie amoksycyliną z kwasem klawulanowym może wynikać z dwóch głównych mechanizmów:⁶

• Unieczynnienie przez beta-laktamazy bakteryjne, które nie podlegają inhibicji przez kwas klawulanowy, w szczególności enzymy należące do klas B, C i D
• Modyfikacja struktury białek wiążących penicyliny (PBP), co prowadzi do zmniejszenia powinowactwa antybiotyku do miejsca docelowego w komórce bakteryjnej

Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi oporności bakterii, zwłaszcza Gram-ujemnych, mogą być: zmniejszona przepuszczalność ściany komórkowej bakterii lub obecność specjalnych systemów efflux (pomp usuwających lek z komórki), które obniżają stężenie antybiotyku wewnątrz komórki bakteryjnej.⁷

Stężenia graniczne

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee for Antimicrobial Susceptibility Testing) określił wartości graniczne MIC (Minimal Inhibitory Concentration – minimalne stężenie hamujące) dla amoksycyliny z kwasem klawulanowym, które pozwalają na klasyfikację drobnoustrojów jako wrażliwe, średnio wrażliwe lub oporne.⁸

Wartości podane w tabeli podlegają następującym zasadom:⁹

1. Podane wartości dotyczą stężeń amoksycyliny, przy założeniu stałego stężenia kwasu klawulanowego na poziomie 2 mg/l podczas badania wrażliwości
2. W przypadku Staphylococcus wartości odnoszą się do stężeń oksacyliny
3. Dla niektórych drobnoustrojów wartości graniczne opierają się na wartościach ustalonych dla ampicyliny
4. Wartości graniczne dla szczepów opornych (R>8 mg/l) zapewniają klasyfikację wszystkich szczepów posiadających mechanizmy oporności jako oporne
5. Dla wybranych drobnoustrojów wartości graniczne bazują na danych dla penicyliny benzylowej

Rozpowszechnienie oporności

Należy zwrócić uwagę, że częstość występowania oporności na amoksycylinę z kwasem klawulanowym wśród poszczególnych gatunków drobnoustrojów może wykazywać znaczne zróżnicowanie geograficzne oraz zmieniać się w czasie. W związku z tym, podczas podejmowania decyzji terapeutycznych, szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń, niezbędne jest uwzględnienie aktualnych danych lokalnych dotyczących lekowrażliwości. W sytuacjach gdy częstość występowania oporności w danym regionie jest na tyle wysoka, że przydatność leku w niektórych typach zakażeń budzi wątpliwości, zaleca się konsultację ze specjalistą z zakresu chorób zakaźnych.¹⁰

Spektrum przeciwbakteryjne

Na podstawie danych mikrobiologicznych drobnoustroje można podzielić na trzy główne kategorie pod względem wrażliwości na amoksycylinę z kwasem klawulanowym:

Gatunki zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹¹

• Enterococcus faecalis – wchodzący w skład fizjologicznej flory przewodu pokarmowego
• Gardnerella vaginalis – bakteria związana z bakteryjnym zapaleniem pochwy
• Staphylococcus aureus (wyłącznie szczepy wrażliwe na metycylinę) – częsty czynnik etiologiczny zakażeń skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus agalactiae – paciorkowiec grupy B, istotny w zakażeniach okołoporodowych
• Streptococcus pneumoniae – główny patogen zakażeń układu oddechowego
• Streptococcus pyogenes i inne paciorkowce beta-hemolizujące – odpowiedzialne za zakażenia gardła i tkanek miękkich
• Grupa Streptococcus viridans – paciorkowce zieleniejące, występujące w jamie ustnej

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹²

• Capnocytophaga spp. – bakterie mogące powodować zakażenia u osób z obniżoną odpornością
• Eikenella corrodens – bakteria związana z zakażeniami tkanek miękkich po ugryzieniach
• Haemophilus influenzae – patogen układu oddechowego, zwłaszcza u dzieci
• Moraxella catarrhalis – częsty czynnik zakażeń górnych dróg oddechowych
• Pasteurella multocida – bakteria powodująca zakażenia po ugryzieniach przez zwierzęta

Bakterie beztlenowe:¹³

• Bacteroides fragilis – istotny patogen beztlenowy, zwłaszcza w zakażeniach jamy brzusznej
• Fusobacterium nucleatum – beztlenowiec związany z zakażeniami jamy ustnej
• Prevotella spp. – bakterie beztlenowe występujące w jamie ustnej i przewodzie pokarmowym

Gatunki, w których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:¹⁴

• Enterococcus faecium – z natury mniej wrażliwy na penicyliny niż E. faecalis, z tendencją do nabywania dodatkowych mechanizmów oporności

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁵

• Escherichia coli – pałeczka okrężnicy, częsty patogen zakażeń układu moczowego i przewodu pokarmowego
• Klebsiella oxytoca – bakteria z rodziny Enterobacteriaceae, potencjalny patogen szpitalny
• Klebsiella pneumoniae – istotny czynnik zakażeń układu oddechowego i moczowego
• Proteus mirabilis – bakteria często wywołująca zakażenia układu moczowego
• Proteus vulgaris – patogen oportunistyczny, związany z zakażeniami ran i układu moczowego

Drobnoustroje z wrodzoną opornością

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:¹⁶

• Acinetobacter spp. – bakterie naturalnie oporne na wiele antybiotyków, istotne patogeny zakażeń szpitalnych
• Citrobacter freundii – bakteria z rodziny Enterobacteriaceae, wykazująca oporność na amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• Enterobacter spp. – patogeny szpitalne często posiadające chromosomalne beta-laktamazy klasy C
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy, patogen wewnątrzkomórkowy
• Morganella morganii – bakteria oportunistyczna z wrodzoną opornością na amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• Providencia spp. – bakterie związane z zakażeniami układu moczowego, wykazujące naturalną oporność
• Pseudomonas spp. – patogeny oportunistyczne, istotne w zakażeniach szpitalnych
• Serratia spp. – bakterie z wrodzonym mechanizmem oporności na amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• Stenotrophomonas maltophilia – bakteria wielolekooporna, trudna w leczeniu

Inne drobnoustroje:¹⁷

• Chlamydophila pneumoniae – patogen wewnątrzkomórkowy wywołujący zakażenia układu oddechowego
• Chlamydophila psittaci – czynnik etiologiczny ornitozy
• Coxiella burnetti – bakteria powodująca gorączkę Q
• Mycoplasma pneumoniae – patogen związany z atypowym zapaleniem płuc

Dodatkowe informacje kliniczne

Podczas stosowania Amoksiklavu Quicktab 1000 mg należy uwzględnić szczególne przypadki kliniczne:¹⁸

• Wszystkie szczepy gronkowców opornych na metycylinę (MRSA) wykazują również oporność na amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• Zakażeń wywoływanych przez szczepy Streptococcus pneumoniae oporne na penicylinę nie należy leczyć za pomocą amoksycyliny z kwasem klawulanowym w postaci Amoksiklav Quicktab 1000 mg
• W niektórych krajach Unii Europejskiej szczepy bakterii o zmniejszonej wrażliwości na amoksycylinę z kwasem klawulanowym mogą występować z częstością przekraczającą 10%
• Niektóre drobnoustroje wykazują naturalną pośrednią wrażliwość przy braku nabytych mechanizmów oporności