Leki w grupie
„pochodne sulfonamidów”

Pochodne sulfonamidów to grupa leków przeciwbakteryjnych działających bakteriostatycznie poprzez hamowanie syntezy kwasu foliowego w komórkach bakteryjnych. Konkurują one z kwasem p-aminobenzoesowym (PABA) o enzym syntetazy dihydropteroinowej, kluczowy w procesie syntezy kwasu dihydrofoliowego, niezbędnego do wzrostu i podziałów bakterii. Leki te wykazują aktywność wobec szerokiego spektrum bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.

Do najważniejszych pochodnych sulfonamidów należą: sulfametoksazol (w Polsce dostępny głównie w połączeniu z trimetoprimem jako Biseptol, Bactrim), sulfadoksyna (dostępna w połączeniu z pirimetaminą jako Fansidar), sulfasalazyna (Salazopyrin), sulfadiazyna srebrowa (Dermazin), sulfafurazol, sulfacetamid (Sulfacetamidum, Sulf-Optic) i sulfametizol.

Pochodne sulfonamidów można podzielić na podgrupy ze względu na czas działania: krótkodziałające (sulfafurazol, sulfizoksazol), średniodziałające (sulfametoksazol), długodziałające (sulfadoksyna) oraz ultra-długodziałające (sulfadimetoksyna). Wyróżnia się również sulfonamidy o działaniu miejscowym (sulfacetamid, sulfadiazyna srebrowa) oraz stosowane w chorobach zapalnych jelit (sulfasalazyna).

Największymi zaletami pochodnych sulfonamidów są: szeroki zakres działania przeciwbakteryjnego, stosunkowo niska cena, dostępność różnych form podania (doustne, miejscowe, dożylne) oraz możliwość łączenia z innymi lekami przeciwbakteryjnymi (np. z trimetoprimem), co zwiększa skuteczność terapii poprzez działanie synergistyczne na różnych etapach szlaku syntezy kwasu foliowego.

Stosowanie pochodnych sulfonamidów wiąże się jednak z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych. Najniebezpieczniejsze z nich to reakcje nadwrażliwości (w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka), niedokrwistość hemolityczna (szczególnie u pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej), krystaluria i niewydolność nerek, zaburzenia hematologiczne (agranulocytoza, małopłytkowość), a także reakcje fototoksyczne. Ponadto sulfonamidy mogą wypierać bilirubinę z połączeń z albuminami, co stwarza ryzyko żółtaczki jąder podkorowych u noworodków i niemowląt.