Leki w grupie
„leki stosowane miejscowo w chorobach reumatycznych”

Leki stosowane miejscowo w chorobach reumatycznych to preparaty aplikowane bezpośrednio na skórę w okolicy dotkniętej procesem chorobowym. Ich głównym celem jest łagodzenie objawów zapalnych, zmniejszanie bólu i obrzęku oraz poprawa ruchomości stawów bez wywoływania ogólnoustrojowych działań niepożądanych, typowych dla doustnych form leków przeciwreumatycznych.

W grupie tej znajdują się przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) w postaci żeli, maści, kremów i plastrów. Działają one poprzez hamowanie cyklooksygenazy (COX), enzymu odpowiedzialnego za syntezę prostaglandyn wywołujących stan zapalny i ból. Do najczęściej stosowanych substancji czynnych należą: diklofenak (preparaty: Diclac, Dicloreum, Voltaren), ketoprofen (Ketonal, Fastum, Febrofen), ibuprofen (Ibuprom, Nurofen), naproksen (Naproxen) i piroksykam (Feldene).

Inną istotną podgrupą są miejscowe środki rozgrzewające i przeciwbólowe zawierające substancje drażniące zakończenia nerwowe, które działają na zasadzie „kontrirytacji” – odwracają uwagę od bólu podstawowego. Należą do nich preparaty z kapsaicyną (Capsagamma, Capsicum), metylosalicylanem (Ben-Gay, Deep Relief), kamforą i mentolem (Bengay, Carmol, Deep Heat).

W terapii miejscowej stosuje się również preparaty zawierające glikokortykosteroidy (np. hydrokortyzon, prednizolon), szczególnie w formie iniekcji dostawowych w stanach zapalnych pojedynczych stawów, oraz preparaty z heparyną i jej pochodnymi (Lioton, Heparizen), które zmniejszają obrzęk i poprawiają mikrokrążenie w tkankach.

Do zalet stosowania miejscowych preparatów przeciwreumatycznych należy przede wszystkim możliwość uzyskania wysokiego stężenia substancji czynnej w miejscu aplikacji przy minimalnym wchłanianiu ogólnoustrojowym, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych typowych dla terapii doustnej. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego, nerek czy wątroby. Leki te są również łatwe w stosowaniu i mogą być używane jako uzupełnienie terapii systemowej.

Wśród potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem miejscowych leków przeciwreumatycznych należy wymienić możliwość wystąpienia reakcji skórnych (świąd, pieczenie, rumień, kontaktowe zapalenie skóry), szczególnie przy długotrwałym stosowaniu. Należy pamiętać, że mimo aplikacji miejscowej, część substancji czynnej może przenikać do krwiobiegu, co u osób szczególnie wrażliwych lub przy stosowaniu na dużą powierzchnię skóry może prowadzić do wystąpienia systemowych działań niepożądanych. W przypadku kortkosteroidów stosowanych miejscowo istnieje ryzyko zaniku skóry, teleangiektazji oraz nasilenia infekcji skórnych.

Grupę leków stosowanych miejscowo w chorobach reumatycznych można podzielić na: niesteroidowe leki przeciwzapalne w formach dermatologicznych, środki rozgrzewające i przeciwbólowe, preparaty z glikokortykosteroidami do podawania dostawowego oraz maści i żele z substancjami poprawiającymi mikrokrążenie. Każda z tych podgrup ma swoją specyfikę działania i znajduje zastosowanie w różnych stanach chorobowych układu ruchu.