Leki w grupie
„asparaginazy”

Asparaginazy to grupa enzymów stosowanych w terapii przeciwnowotworowej, głównie w leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL). Ich działanie opiera się na hydrolizie asparaginy do kwasu asparaginowego i amoniaku. Komórki nowotworowe, w przeciwieństwie do komórek zdrowych, często nie posiadają zdolności syntezy asparaginy, przez co są uzależnione od jej zewnętrznego źródła. Podanie asparaginazy prowadzi do wyczerpania zapasów asparaginy w osoczu, co skutkuje zahamowaniem syntezy białek i śmiercią komórek nowotworowych.

Do najważniejszych preparatów z grupy asparaginaz należą: L-asparaginaza pochodząca z Escherichia coli (Kidrolase, Crasnitin), pegylowana asparaginaza (PEG-asparaginaza, Oncaspar) oraz asparaginaza pochodząca z Erwinia chrysanthemi (Erwinase, Erwinaze). PEG-asparaginaza, dzięki modyfikacji glikolem polietylenowym, charakteryzuje się dłuższym okresem półtrwania i mniejszą immunogennością w porównaniu do natywnej L-asparaginazy.

Największą zaletą stosowania asparaginaz jest ich specyficzny mechanizm działania, odmienny od tradycyjnych chemioterapeutyków, co pozwala na synergistyczne działanie z innymi lekami przeciwnowotworowymi. PEG-asparaginaza wymaga rzadszego podawania (co 2 tygodnie), co zwiększa komfort pacjenta i zmniejsza ryzyko reakcji alergicznych. Asparaginaza z Erwinia może być stosowana u pacjentów, którzy rozwinęli nadwrażliwość na preparat z E. coli.

Najpoważniejsze działania niepożądane asparaginaz obejmują reakcje nadwrażliwości (w tym anafilaksję), zaburzenia krzepnięcia (zwiększone ryzyko zakrzepicy i krwawień), hepatotoksyczność, pankreatytis, hiperglikemię oraz zaburzenia neurologiczne. Możliwe jest także wytworzenie przeciwciał neutralizujących, co prowadzi do tzw. cichej inaktywacji leku bez objawów klinicznych nadwrażliwości.

W zależności od pochodzenia enzymu i modyfikacji chemicznych, asparaginazy dzielą się na: natywną L-asparaginazę z E. coli (pierwsza generacja), PEG-asparaginazę (druga generacja, modyfikowana glikolem polietylenowym) oraz asparaginazę z Erwinia chrysanthemi (alternatywa dla pacjentów z nadwrażliwością na preparat z E. coli). Trwają również badania nad nowymi formami, takimi jak asparaginaza zamknięta w erytrocytach (GRASPA) oraz asparaginaza rekombinowana, które mogą charakteryzować się korzystniejszym profilem bezpieczeństwa.