Przeciwwskazania stosowania
Dekstran

Przeciwwskazania stosowania dekstranu

Dekstran jako substancja czynna jest stosowany w różnych postaciach farmaceutycznych i o różnych masach cząsteczkowych. Przeciwwskazania do jego stosowania różnią się w zależności od postaci leku i drogi podania. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące przeciwwskazań do stosowania dekstranu na przykładzie produktów leczniczych zawierających tę substancję.¹

Nadwrażliwość jako przeciwwskazanie

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania produktów zawierających dekstran jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Dotyczy to zarówno postaci parenteralnych dekstranu (np. 10% Dekstran 40 000 Fresenius) jak i preparatów okulistycznych (np. Tears Naturale II).^{2 3}

Przeciwwskazania do stosowania dekstranu w postaci infuzyjnej

W przypadku produktu leczniczego 10% Dekstran 40 000 Fresenius (roztwór do infuzji) przeciwwskazania są szczególnie liczne ze względu na parenteralną drogę podania oraz wpływ dekstranu na układ krążenia i hemostazę. Należy zwrócić uwagę na następujące przeciwwskazania:⁴

Zaburzenia układu krążenia

• Rozwinięty obrzęk płuc lub zagrożenie rozwoju obrzęku płuc
• Ciężka niewydolność krążenia
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze

⁵

Zaburzenia hemostazy

• Skazy krwotoczne – dekstran może nasilać zaburzenia krzepnięcia
• Trombocytopenia – zmniejszona liczba płytek krwi przy jednoczesnym stosowaniu dekstranu zwiększa ryzyko krwawień
• Hipofibrynogenemia – niedobór fibrynogenu w połączeniu z właściwościami dekstranu wpływającymi na krzepnięcie krwi stanowi poważne zagrożenie
• Krwotoczny udar mózgu – ze względu na ryzyko nasilenia krwawienia śródmózgowego

⁶

Zaburzenia funkcji nerek

Niewydolność nerek z poziomem kreatyniny osoczowej powyżej 177 μmol/l, przebiegająca z ciężką oligurią lub anurią, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania dekstranu w postaci infuzyjnej. Wynika to z faktu, że dekstran jest wydalany głównie przez nerki, a jego kumulacja w organizmie przy niewydolności nerek może prowadzić do nasilenia zaburzeń funkcji nerek oraz innych działań niepożądanych.⁷

Ograniczenia przyjmowania sodu

Produkt leczniczy 10% Dekstran 40 000 Fresenius zawiera sodu chlorek w ilości 9 g/1000 ml, co odpowiada znaczącej ilości jonów sodu. Z tego względu leku nie należy stosować u pacjentów, u których wskazane jest ograniczenie przyjmowania sodu, np. w przypadku niewydolności serca z retencją płynów, ciężkiego nadciśnienia tętniczego, obrzęków czy zaawansowanej niewydolności nerek.^{8 9}

Przeciwwskazania do stosowania dekstranu w kroplach do oczu

W przypadku kropli do oczu zawierających dekstran, takich jak Tears Naturale II, przeciwwskazania są bardziej ograniczone ze względu na miejscową drogę podania i mniejszą ekspozycję systemową. Jedynym wskazanym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne (dekstran 70 i hypromelozę) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie.^{10 11}

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie dekstranu

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami wymienionymi powyżej, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania dekstranu lub zachować szczególną ostrożność.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności przy stosowaniu dekstranu w infuzji

• Łagodna lub umiarkowana niewydolność nerek – nawet przy mniej zaawansowanej niewydolności nerek dekstran może prowadzić do pogorszenia funkcji nerek
• Łagodna lub umiarkowana niewydolność krążenia – zwiększone obciążenie objętościowe może prowadzić do dekompensacji układu krążenia
• Stany zagrożenia obrzękiem płuc – w tym przypadku należy zachować szczególną ostrożność i monitorować pacjenta
• Zaburzenia krzepnięcia – nawet niewielkie odchylenia w układzie hemostazy mogą ulec nasileniu pod wpływem dekstranu
• Planowane zabiegi operacyjne – ze względu na wpływ dekstranu na hemostazę

¹²

Szczególne grupy pacjentów

Należy zachować szczególną ostrożność przy zalecaniu dekstranu następującym grupom pacjentów:

• Pacjenci w podeszłym wieku – często występuje u nich subkliniczna niewydolność nerek i serca
• Pacjenci odwodnieni – mogą być bardziej podatni na działania niepożądane dekstranu
• Pacjenci z chorobami wątroby – ze względu na możliwe zaburzenia syntezy czynników krzepnięcia
• Pacjenci z historią reakcji alergicznych – zwiększone ryzyko reakcji nadwrażliwości

¹³

Sytuacje wymagające rozwagi przy stosowaniu dekstranu w kroplach do oczu

W przypadku kropli do oczu zawierających dekstran (np. Tears Naturale II), poza nadwrażliwością na składniki preparatu, należy rozważyć odradzenie stosowania w następujących przypadkach:

• Ostre infekcyjne zapalenie rogówki – kropla nawilżająca może opóźnić właściwe leczenie przeciwbakteryjne
• Obecność uszkodzenia rogówki – wymaga specjalistycznej oceny i leczenia
• Jednoczesne stosowanie innych kropli do oczu – możliwe interakcje i wypłukiwanie substancji leczniczych

¹⁴

Wnioski dla praktyki klinicznej

Decyzja o zastosowaniu dekstranu powinna być podejmowana indywidualnie dla każdego pacjenta, po wnikliwej analizie korzyści i ryzyka. Szczególną uwagę należy zwrócić na stan układu krążenia, funkcję nerek oraz parametry hemostazy pacjenta. W przypadku dekstranu w postaci infuzyjnej (np. 10% Dekstran 40 000 Fresenius) przeciwwskazania są szczególnie liczne i dotyczą głównie pacjentów z zaburzeniami krążenia, hemostazy oraz niewydolnością nerek.¹⁵

W przypadku dekstranu stosowanego miejscowo, jak w kroplach do oczu Tears Naturale II, przeciwwskazania ograniczają się głównie do nadwrażliwości na składniki preparatu, jednak należy rozważyć inne okoliczności kliniczne, które mogą wpłynąć na skuteczność i bezpieczeństwo terapii.¹⁶

Podejmując decyzję o zastosowaniu lub odradzeniu dekstranu, lekarz powinien uwzględnić aktualny stan kliniczny pacjenta, wyniki badań laboratoryjnych oraz współistniejące schorzenia. W przypadkach wątpliwych zalecane jest konsultowanie decyzji z odpowiednimi specjalistami oraz szczegółowe zapoznanie się z pełną charakterystyką produktu leczniczego.^{17 18}