Właściwości farmakokinetyczne metforminy

Metformina chlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Glucophage 850 mg, charakteryzuje się specyficznym profilem farmakokinetycznym, który determinuje jej działanie terapeutyczne u pacjentów z cukrzycą. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych tego leku.¹

Wchłanianie metforminy

Po doustnym podaniu tabletki metforminy chlorowodorku, maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) obserwuje się po około 2,5 godzinach (tmax). Biodostępność metforminy po podaniu doustnym tabletki 500 mg lub 850 mg u zdrowych ochotników wynosi około 50-60%. Istotną informacją jest fakt, że około 20-30% podanej doustnie dawki jest wydalane z kałem jako frakcja niewchłonięta.²

Charakterystyczną cechą farmakokinetyki metforminy jest fakt, że jej absorpcja może ulegać wysyceniu i nie jest całkowita. Co istotne, przyjmuje się, że farmakokinetyka absorpcji metforminy ma charakter nieliniowy.³

Przy zastosowaniu standardowych dawek i schematów dawkowania, stężenie metforminy w osoczu w stanie stacjonarnym osiągane jest po 24-48 godzinach i zazwyczaj nie przekracza 1 mikrograma/ml. W kontrolowanych badaniach klinicznych, nawet przy zastosowaniu dawek maksymalnych, maksymalne stężenie metforminy w osoczu (Cmax) nie przekraczało 5 mikrogramów/ml.⁴

Ważnym aspektem farmakokinetyki metforminy jest wpływ pokarmu na jej wchłanianie. Pokarm powoduje zmniejszenie i nieznaczne opóźnienie absorpcji metforminy. Po doustnym podaniu tabletki 850 mg obserwowano następujące zmiany:

• o 40% mniejsze stężenie maksymalne leku w osoczu
• o 25% mniejszą powierzchnię pola pod krzywą (AUC)
• wydłużenie o 35 minut czasu wystąpienia stężenia maksymalnego w osoczu

Należy jednak podkreślić, że kliniczne znaczenie tych zmian nie zostało jednoznacznie określone.⁵

Dystrybucja metforminy

Metformina charakteryzuje się niewielkim stopniem wiązania z białkami osocza. Lek ma zdolność przenikania do erytrocytów, przy czym maksymalne stężenie we krwi jest mniejsze niż w osoczu i występuje w przybliżeniu w tym samym czasie. Krwinki czerwone stanowią prawdopodobnie drugi kompartment dystrybucji metforminy. Średnia objętość dystrybucji (Vd) metforminy waha się w zakresie od 63 do 276 litrów.⁶

Metabolizm metforminy

Istotną cechą metforminy jest brak metabolizmu u ludzi. Lek jest wydalany z moczem w postaci niezmienionej, a badania nie zidentyfikowały żadnych metabolitów metforminy u ludzi.⁷

Eliminacja metforminy

Klirens nerkowy metforminy przekracza 400 ml/min, co wskazuje na złożony mechanizm eliminacji leku obejmujący zarówno przesączanie kłębuszkowe, jak i wydzielanie kanalikowe. Czas połowicznej eliminacji metforminy po podaniu doustnym (rzeczywisty okres półtrwania w końcowej fazie eliminacji) wynosi około 6,5 godziny.⁸

W przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek klirens nerkowy metforminy ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do klirensu kreatyniny. Prowadzi to do wydłużenia okresu półtrwania leku i w konsekwencji do zwiększenia stężenia metforminy w osoczu.⁹

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z niewydolnością nerek

Dostępne dane dotyczące farmakokinetyki metforminy u pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek są ograniczone. Nie przeprowadzono wiarygodnych badań pozwalających na oszacowanie ogólnoustrojowej ekspozycji na metforminę w tej grupie pacjentów w porównaniu z osobami z prawidłową czynnością nerek. Z tego względu zaleca się dostosowanie dawki metforminy na podstawie indywidualnej oceny skuteczności klinicznej i/lub tolerancji leku.¹⁰

Farmakokinetyka u dzieci i młodzieży

Badania farmakokinetyczne metforminy w populacji pediatrycznej obejmowały zarówno badania z dawką pojedynczą, jak i dawką wielokrotną:

• Badania z dawką pojedynczą: Po podaniu pojedynczej dawki metforminy chlorowodorku 500 mg u dzieci obserwowano profil farmakokinetyczny podobny do profilu występującego u zdrowych osób dorosłych.¹¹
• Badania z dawką wielokrotną: Dostępne dane pochodzą tylko z jednego badania, w którym po podawaniu dawki 500 mg dwa razy na dobę przez 7 dni u dzieci zaobserwowano zmniejszenie maksymalnego stężenia leku w osoczu (Cmax) o 33% oraz ekspozycji układowej (AUC0-t) o 40% w porównaniu z dorosłymi pacjentami z cukrzycą, u których stosowano taki sam schemat dawkowania przez 14 dni. Należy jednak podkreślić, że ze względu na indywidualne dostosowywanie dawki metforminy na podstawie stężenia glukozy we krwi, dane te mają ograniczone znaczenie kliniczne.¹²

Parametry farmakokinetyczne metforminy – zestawienie