Zaburzenie schizoafektywne
Epidemiologia
Zaburzenie schizoafektywne jest rzadkim i często błędnie diagnozowanym zaburzeniem psychicznym, o rozpowszechnieniu w populacji wynoszącym około 0,3% (3 na 1000 osób), z wahaniami od 0,32% do 1,1% w różnych badaniach epidemiologicznych. Typowy wiek zachorowania mieści się między 16 a 30 rokiem życia, z nieco późniejszym początkiem u kobiet, u których częściej występuje podtyp depresyjny. Zaburzenie to charakteryzuje się współwystępowaniem objawów psychotycznych i afektywnych, co utrudnia różnicowanie z schizofrenią i zaburzeniami nastroju. Stabilność diagnostyczna jest niska – około 36% pacjentów początkowo zdiagnozowanych z zaburzeniem schizoafektywnym otrzymuje później inną diagnozę, najczęściej schizofrenii. Współistniejące zaburzenia lękowe, PTSD oraz wysoki odsetek prób samobójczych (34%) podkreślają złożoność kliniczną i konieczność kompleksowego podejścia terapeutycznego.
- Epidemiologia zaburzenia schizoafektywnego
- Występowanie w populacji ogólnej
- Występowanie według płci i wieku
- Występowanie w różnych grupach populacyjnych
- Hospitalizacje i leczenie
- Chorobowość współistniejąca i ryzyko samobójstwa
- Nadzór epidemiologiczny i wyzwania diagnostyczne
- Czynniki ryzyka i nawrotów
- Porównanie z innymi zaburzeniami psychicznymi
- Długoterminowe rokowanie i jakość życia
Epidemiologia zaburzenia schizoafektywnego
Zaburzenie schizoafektywne jest jednym z najbardziej błędnie diagnozowanych zaburzeń psychicznych w praktyce klinicznej. Trudności diagnostyczne wynikają z faktu, że kryteria diagnostyczne dla tego zaburzenia były wielokrotnie modyfikowane od czasu jego włączenia do klasyfikacji DSM, co utrudnia przeprowadzenie odpowiednich badań epidemiologicznych. W rezultacie nie istnieją szeroko zakrojone badania dotyczące epidemiologii, zapadalności czy częstości występowania zaburzenia schizoafektywnego.1
Występowanie w populacji ogólnej
Zaburzenie schizoafektywne jest stosunkowo rzadkim schorzeniem. Dane epidemiologiczne wskazują, że występuje ono z częstością około jednej trzeciej przypadków schizofrenii, a jego rozpowszechnienie w ciągu życia (lifetime prevalence) wynosi około 0,3%.123 Niektóre badania, jak fińskie badanie epidemiologiczne, oszacowały rozpowszechnienie tego zaburzenia na poziomie 0,32%.4 Z kolei francuski przegląd badań wskazuje na zakres 0,5-0,8%.4 Inne źródła podają szerszy zakres rozpowszechnienia, od 0,32% do 1,1%.56
Badania wskazują, że około 1 na 300 osób (0,3%) rozwija zaburzenie schizoafektywne w pewnym momencie swojego życia.2 W Finlandii oszacowano, że 3 na 1000 osób (0,3%) rozwinie zaburzenie schizoafektywne w ciągu swojego życia.7 Według danych z Yale Medicine, zaburzenie schizoafektywne dotyka około 0,3% Amerykanów, co stanowi 3 na 1000 osób.8
Warto zauważyć, że zaburzenie schizoafektywne jest mniej powszechne niż schizofrenia (której rozpowszechnienie w ciągu życia szacuje się na około 1%), ale jego szacowane rozpowszechnienie waha się od 0,3% do 1,1%.9 W Wielkiej Brytanii nie ma dokładnych danych na temat zapadalności i częstości występowania zaburzenia schizoafektywnego, ale częstość występowania poważnych zaburzeń psychicznych z psychozą w ciągu ostatniego roku wynosi 1,1%.9
Występowanie według płci i wieku
Badania dotyczące rozkładu płci w zaburzeniu schizoafektywnym przynoszą niejednoznaczne wyniki. Niektóre badania sugerują, że mężczyźni i kobiety chorują z podobną częstotliwością, bez zauważalnej różnicy między płciami.23 Jednakże, inne doniesienia wskazują, że zaburzenie schizoafektywne występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn.1810 Według Royal College of Psychiatrists, więcej kobiet niż mężczyzn cierpi na zaburzenie schizoafektywne.11
Ogólnie, zaburzenie to częściej występuje u kobiet, prawdopodobnie częściowo dlatego, że więcej kobiet ma podtyp depresyjny w przeciwieństwie do podtypu dwubiegunowego.4 Osoby z zaburzeniem schizoafektywnym typu dwubiegunowego mają podobny rozkład płci, podczas gdy podtyp depresyjny występuje zdecydowanie częściej u kobiet.12 W podtypie dwubiegunowym występuje w przybliżeniu równy rozkład płci.13
Jeśli chodzi o wiek zachorowania, badania pokazują, że około 30% przypadków występuje między 25 a 35 rokiem życia.110 Typowy wiek diagnozy zaburzenia schizoafektywnego mieści się między 16 a 30 rokiem życia.2 Objawy zazwyczaj pojawiają się w późnej adolescencji lub wczesnej dorosłości, często między 16 a 30 rokiem życia.14
Interesujące jest, że mężczyźni i kobiety doświadczają zaburzenia schizoafektywnego z taką samą częstotliwością, ale mężczyźni często rozwijają chorobę w młodszym wieku.315 Wiek zachorowania jest późniejszy u kobiet niż u mężczyzn.4 U kobiet zaburzenie to zwykle rozwija się w późniejszym wieku i jest bardziej prawdopodobne, że będzie to typ depresyjny.11
Zaobserwowano również, że podtyp depresyjny zaburzenia schizoafektywnego jest bardziej powszechny u starszych pacjentów, podczas gdy podtyp dwubiegunowy jest częstszy u młodszych pacjentów.5616 Młodzież rzadziej otrzymuje diagnozę tego zaburzenia, ponieważ jego początek przypada zwykle na okres dojrzewania lub wczesnej dorosłości.13
Występowanie w różnych grupach populacyjnych
Nie zaobserwowano różnic w częstości występowania zaburzenia schizoafektywnego związanych z rasą.4 Jednakże, badanie analizujące wizyty ambulatoryjne związane z zaburzeniami psychotycznymi wykazało istotne dysproporcje rasowe w diagnozie zaburzeń spektrum schizofrenii (SSD). Czarnoskórzy pacjenci byli nadreprezentowani we wszystkich trzech kategoriach: schizofrenii (24%), zaburzeniach schizoafektywnych (17%) i nieokreślonych zaburzeniach psychotycznych (26%).17
Ponadto, stwierdzono znaczącą dysproporcję w zakresie ubezpieczenia dla zaburzeń schizoafektywnych, z wyższym odsetkiem czarnoskórych pacjentów (48%) posiadających ubezpieczenie Medicaid w porównaniu do pacjentów z innych grup etniczno-rasowych.17
Hospitalizacje i leczenie
Szacuje się, że zaburzenie schizoafektywne stanowi od 10 do 30% przyjęć do szpitala z powodu psychozy.1 Badania pokazują, że pacjenci z zaburzeniem schizoafektycznym typu maniakalnego stanowią 3-5% przyjęć psychiatrycznych do typowych ośrodków klinicznych.18
Między 10% a 30% osób z zaburzeniem schizoafektywnym może wymagać hospitalizacji w pewnym momencie, aby pomóc w stabilizacji lub leczeniu tego zaburzenia.8 Badanie, które analizowało odpowiedzi na leczenie u osób z zaburzeniem schizoafektywnym, wykazało remisję lub zmniejszenie objawów u 54,5% osób poddanych leczeniu.2
Chorobowość współistniejąca i ryzyko samobójstwa
Zaburzenie schizoafektywne często współwystępuje z innymi zaburzeniami. Najczęściej współwystępującymi chorobami psychicznymi są zaburzenia lękowe.19 Badania wykazały, że aż 97% pacjentów ze schizofrenią lub zaburzeniem schizoafektywnym zgłasza doświadczenie co najmniej jednego traumatycznego wydarzenia w życiu.20
Wskaźniki aktualnego zespołu stresu pourazowego (PTSD) u osób z poważną chorobą psychiczną wahają się od 29 do 48%.20 PTSD może pogarszać przebieg poważnej choroby psychicznej i przyczyniać się do nadużywania substancji, współchorobowości psychiatrycznej i medycznej oraz korzystania z usług psychiatrycznych i zdrowotnych.20
Według badania, które analizowało wskaźniki samobójstw u osób z zaburzeniem schizoafektywnym i schizofrenią, 34% zgłosiło historię prób samobójczych.2 Około 10% osób z zaburzeniem schizoafektywnym umiera w wyniku samobójstwa.8
Nadzór epidemiologiczny i wyzwania diagnostyczne
Zaburzenie schizoafektywne jest jednym z najgorzej rozumianych i trudnych do zdiagnozowania zaburzeń psychicznych. Ponieważ jest tak rzadkie, zaburzenie schizoafektywne nie zawsze jest prawidłowo diagnozowane od razu.8 Diagnoza jest trudna, ponieważ objawy zaburzenia schizoafektywnego są podobne do choroby afektywnej dwubiegunowej i schizofrenii.21
Wyzwania diagnostyczne
Diagnoza może trwać dłuższy czas, ponieważ tak trudno jest odróżnić zaburzenie schizoafektywne od schizofrenii i zaburzeń nastroju.21 Do potwierdzenia diagnozy niezbędna jest długoterminowa historia pacjenta.21
Czynniki wspólne dla zaburzenia schizoafektywnego, które mogą pomóc w diagnozie, obejmują:
- Początek zazwyczaj w okresie wczesnej dorosłości21
- Obserwacja poruszającego się obiektu jest zwykle trudna dla osoby z zaburzeniem schizoafektywnym21
- Szybki ruch gałek ocznych (REM) podczas snu zwykle pojawia się nietypowo wcześnie21
- Kobiety są bardziej podatne niż mężczyźni21
Ryzyko błędnej diagnozy w przypadku zaburzenia schizoafektywnego może być wysokie. Zaburzenie schizoafektywne ma cechy charakterystyczne dla schizofrenii, ale te dwa zaburzenia nie są wymienne.22 Psychoza schizoafektywna może być trudna do zdiagnozowania, ponieważ stan ten ma podobne objawy schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej lub depresji.22
Z tego powodu lekarze muszą uzyskać kompleksowe zrozumienie historii psychicznej i medycznej pacjenta oraz objawów.22 Wg DSM-5, osoba ma zaburzenie schizoafektywne, jeśli ma okresy nieprzerwanych chorób psychicznych, takich jak objawy depresji lub innego zaburzenia nastroju przez długi czas.8
Stabilność diagnostyczna
Stabilność diagnostyczna zaburzenia schizoafektywnego jest stosunkowo niska. W badaniu analizującym zakres zmiany diagnozy u pacjentów z zaburzeniem schizoafektywnym, badacze odkryli, że łącznie 36% pacjentów z początkową diagnozą zaburzenia schizoafektywnego zostało następnie zdiagnozowanych jako mających schizofrenię, zaburzenia afektywne lub inne zaburzenia.23
Około 40% pacjentów, którzy początkowo otrzymali diagnozę zaburzenia schizoafektywnego, później otrzymało diagnozę schizofrenii.24 Prospektywna spójność diagnostyczna była niższa dla zaburzenia schizoafektywnego niż dla schizofrenii.24
Obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Schizofrenia i zaburzenie schizoafektywne stanowią obciążenie dla pacjentów i systemów opieki zdrowotnej poprzez zwiększone wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej i koszty.25 W bezpośrednim wyniku wysokiego wykorzystania zasobów opieki zdrowotnej, a także innych pośrednich konsekwencji (np. opieki związanej z niepełnosprawnością i bezrobociem), koszt schizofrenii w USA osiągnął szacunkową wartość 343,2 miliarda dolarów w 2019 roku.25
Aby złagodzić obciążenia zdrowotne i ekonomiczne, jakie schizofrenia i zaburzenie schizoafektywne stanowią dla pacjentów i systemów opieki zdrowotnej, potrzebne są wysiłki na rzecz skuteczniejszego zarządzania i leczenia tych chorób.25 Nawrót jest powszechny i kosztowny, dlatego niektóre badania zaczęły badać wzorce nawrotów oraz związane z nimi wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej i koszty.25
Ogólnie, wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej i koszty konsekwentnie wzrastały wraz z częstotliwością nawrotów.26 Wysokie obciążenie schizofrenią i zaburzeniem schizoafektywnym oraz niezaspokojone potrzeby pacjentów z tymi chorobami w USA są oczywiste.26
Czynniki ryzyka i nawrotów
Zaburzenie schizoafektywne jest częstsze u osób, których rodzice lub dalsza rodzina mieli zaburzenie schizoafektywne, schizofrenię lub zaburzenie afektywne dwubiegunowe.2 Istnieją istotne dowody na zwiększone ryzyko schizofrenii u krewnych pierwszego stopnia osób z zaburzeniem schizoafektywnym.18
Czynniki genetyczne i rodzinne
Większość badań pokazuje, że krewni osób z zaburzeniem schizoafektywnym mają zwiększone ryzyko zaburzeń nastroju. Jako grupa, pacjenci z zaburzeniem schizoafektywnym mają historie rodzinne ze zwiększonym obciążeniem genetycznym zarówno dla schizofrenii, jak i zaburzeń nastroju.18
Wśród osób ze schizofrenią istnieje możliwe zwiększone ryzyko dla krewnych pierwszego stopnia dla zaburzenia schizoafektywnego i odwrotnie; może istnieć zwiększone ryzyko wśród osób z zaburzeniem schizoafektywnym, które mają krewnych pierwszego stopnia z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, schizofrenią lub zaburzeniem schizoafektywnym.27
Czynniki związane z nawrotami
Schizofrenia często charakteryzuje się nawracającymi nawrotami, z nawet 81,9% osób ze schizofrenią lub zaburzeniem schizoafektywnym doświadczających nawrotu w ciągu pięciu lat od diagnozy. W USA szacuje się, że 2 miliardy dolarów rocznie wydaje się na hospitalizacje związane z nawrotami pacjentów ze schizofrenią.28
Nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących leków jest najczęściej udokumentowanym predyktorem nawrotu, szczególnie pierwszego nawrotu. Choć co najmniej jeden nawrót jest typowy wśród osób ze zdiagnozowaną schizofrenią, wcześniejszy nawrót jest prawdopodobnie najsilniejszym predyktorem kolejnego nawrotu. Dodatkowe predyktory nawrotu obejmują choroby współistniejące medyczne i psychiatryczne, takie jak cukrzyca, skutki uboczne leków i używanie substancji.29
W badaniu EHR przeprowadzonym w dużym systemie opieki zdrowotnej w środkowym zachodzie USA wśród pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem schizoafektywnym, przy średnim czasie obserwacji wynoszącym 28 miesięcy, wskaźnik nawrotu wynosił 30,52%. Czynniki, które były niezależnymi predyktorami nawrotu w tej kohorcie badawczej, obejmowały zmienne demograficzne (wiek, rasa/pochodzenie etniczne, rodzaj ubezpieczenia), choroby współistniejące (zaburzenia związane z używaniem substancji), wcześniejsze wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej (wizyty na SOR, wizyty na oddziale szpitalnym psychiatrycznym), wcześniejszy nawrót i czynniki związane z lekami (diagnoza EPS i recepty na LAI).30
Ogólnie, ubezpieczenie, wiek, rasa/pochodzenie etniczne, diagnoza używania substancji, diagnoza EPS, wizyty na SOR, wizyty na oddziale szpitalnym psychiatrycznym, wcześniejszy nawrót i recepty na LAI były uważane za istotne predyktory nawrotu w ostatecznym modelu, przy dostosowaniu do innych zmiennych.31
Porównanie z innymi zaburzeniami psychicznymi
Pacjenci z zaburzeniem schizoafektywnym mają lepsze rokowanie niż pacjenci ze schizofrenią, ale gorsze rokowanie niż pacjenci z zaburzeniami nastroju.516 Pacjenci zazwyczaj mają niepogarszający się przebieg choroby i lepiej reagują na leki stabilizujące nastrój niż pacjenci ze schizofrenią.16
Wyniki leczenia w porównaniu do innych zaburzeń
We wszystkich czterech badaniach follow-up, mniej pacjentów z zaburzeniami schizoafektywnymi niż ze schizofrenią wykazywało jednolicie złe wyniki.32 Wynik zaburzenia schizoafektywnego był lepszy niż wynik schizofrenii i gorszy niż wynik dla psychotycznych zaburzeń afektywnych.32
Psychotyczne objawy niezgodne z nastrojem mają negatywne implikacje prognostyczne.32 Ogólny wynik pacjentów z zaburzeniami schizoafektywnymi był konsekwentnie lepszy niż wynik pacjentów ze schizofrenią i gorszy niż wynik pacjentów z psychotycznymi zaburzeniami afektywnymi w ciągu 10-letniego okresu.32
Obecność psychotycznych objawów niezgodnych z nastrojem u pacjentów z zaburzeniami schizoafektywnymi i u pacjentów z psychotyczną depresją ma negatywne implikacje prognostyczne.33 Zaburzenia obejmujące objawy psychotyczne w ostrej fazie są bardziej podatne na późniejsze nawracające psychozy i późniejsze trudności w przebiegu i dostosowaniu wyników.33
Różorodoność w badaniach międzynarodowych
Badanie przeprowadzone w prowincji Hunan w środkowych Chinach w latach 2014-2015 wykazało, że najczęstszymi poważnymi chorobami psychicznymi (SMI) były schizofrenia, następnie zaburzenie afektywne dwubiegunowe, niepełnosprawność intelektualna, zaburzenia psychiczne padaczkowe, psychoza paranoidalna i zaburzenia schizoafektywne, z 1-miesięczną częstością występowania od 0,11 do 6,50 i częstością występowania w ciągu życia od 0,24 do 6,86.34
Badanie wskazało, że najczęstszą SMI była schizofrenia, następnie zaburzenie afektywne dwubiegunowe, niepełnosprawność intelektualna, zaburzenia psychiczne padaczkowe, psychoza paranoidalna i zaburzenia schizoafektywne.35 Odsetek zachowań związanych z poszukiwaniem pomocy nie był bardzo wysoki, a ponad połowa pacjentów nie została skierowana do systemu zarządzania SMI.35
Długoterminowe rokowanie i jakość życia
Osoby z zaburzeniem schizoafektywnym mają większą szansę na powrót do poprzedniego poziomu funkcjonowania niż osoby z większością innych zaburzeń psychotycznych.36 Około połowa wszystkich pacjentów jest w stanie zarządzać swoimi objawami z czasem.8
Oczekiwana długość życia
Istnieją dowody sugerujące, że osoby z zaburzeniem schizoafektywnym mogą mieć zmniejszoną oczekiwaną długość życia w porównaniu do ogólnej populacji.37 Badanie z 2011 roku stwierdziło, że średnia oczekiwana długość życia przy urodzeniu wynosiła 69,4 dla mężczyzn i 64,1 dla kobiet zdiagnozowanych z zaburzeniem schizoafektywnym.37
Kilka czynników może przyczyniać się do zmniejszonej oczekiwanej długości życia wśród osób z zaburzeniem schizoafektywnym:
- Różnice w opiece zdrowotnej: Dostęp do wysokiej jakości usług opieki zdrowotnej, w tym zarówno opieki fizycznej, jak i psychicznej, może być wyzwaniem dla osób z zaburzeniem schizoafektywnym37
- Choroby współistniejące: Osoby z zaburzeniem schizoafektywnym mogą być bardziej narażone na rozwój stanów zdrowotnych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, otyłość i problemy oddechowe37
- Czynniki stylu życia: Osoby z zaburzeniem schizoafektywnym mogą mieć wyższe wskaźniki niezdrowych zachowań, takich jak palenie, siedzący tryb życia, zła odżywianie i nadużywanie substancji38
- Ryzyko samobójstwa: Osoby z zaburzeniem schizoafektywnym mają podwyższone ryzyko samobójstwa w porównaniu do ogólnej populacji38
Ważne jest, aby zauważyć, że indywidualne okoliczności i czynniki różnią się, i nie każda osoba z zaburzeniem schizoafektywnym doświadczy zmniejszonej oczekiwanej długości życia.38 Wczesna diagnoza, kompleksowe leczenie, regularne monitorowanie zdrowia fizycznego i psychicznego oraz holistyczne podejście do opieki mogą pomóc w rozwiązaniu tych problemów i poprawić ogólne wyniki zdrowotne i oczekiwaną długość życia osób z zaburzeniem schizoafektywnym.38
Zapobieganie nawrotom i kontrola objawów
Zaburzenia schizoafektywnego nie można zapobiec, ale objawy można kontrolować, aby osoba z tym zaburzeniem mogła prowadzić satysfakcjonujące życie.39 Nie ma znanego sposobu, aby zapobiec zaburzeniu schizoafektywnemu. Jednak istnieją sposoby, aby pomóc w zarządzaniu objawami i zapobieganiu czynnikom wyzwalającym objawy, aby osoba zdiagnozowana z tym zaburzeniem mogła prowadzić satysfakcjonujące życie.40
Utrzymanie objawów pod kontrolą może pomóc osobie z zaburzeniem schizoafektywnym pozostać w pracy, na uniwersytecie lub w szkole. Pomoże to również osiągnąć cele życiowe i zapobiec innym negatywnym skutkom, które nie są bezpośrednio związane z ich stanem zdrowia psychicznego.40
Zaburzenie schizoafektywne może zwiększyć ryzyko nadużywania alkoholu lub innych problemów z nadużywaniem substancji, zaburzeń lękowych, konfliktów rodzinnych i międzyludzkich, ubóstwa i bezdomności, znaczących problemów zdrowotnych, izolacji społecznej, myśli samobójczych, samobójstwa lub prób samobójczych oraz bezrobocia.14
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.