Ból pięty – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Ból pięty
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Ból pięty (Plantar Heel Pain, PHP) jest schorzeniem często przyjmującym charakter przewlekły, z ponad 55% pacjentów zgłaszających dolegliwości nawet do 10 lat po leczeniu, z medianą intensywności bólu na poziomie 5 (IQR 3-7). Czynniki prognostyczne gorszego rokowania obejmują płeć męską (HR 0,49 [0,30-0,80]), obustronny ból pięt (HR 0,33 [0,15-0,72]), większy obwód talii (OR 1,06 na cm, 95% CI 1,03-1,09), ból w wielu miejscach ciała (OR 10,45, 95% CI 3,66-29,81), katastrofizację bólu (OR 6,79, 95% CI 1,91-24,11), ból nocny (-4,45, 95% CI -8,51 do -0,39) oraz wyższy wynik w skali painDETECT wskazujący na komponent neuropatyczny. Czynniki sprzyjające lepszemu rokowaniu to płeć żeńska, mniejsze nasilenie objawów na początku leczenia (niższy wynik w Foot Function Index), obecność ostrogi piętowej (AUC 0,88 [0,82-0,93]), większa siła zginaczy podeszwowych stawu skokowego (LR 2,17 [1,20-3,95]) oraz pozytywna odpowiedź na taśmowanie antypronatorowe (LR 2,17 [1,19-3,90]).

Prognozy dla pacjentów z bólem pięty

Długoterminowe rokowanie
Czynniki prognostyczne niekorzystne
Czynniki prognostyczne korzystne
Interwencje o potwierdzonej skuteczności prognostycznej
Rekomendacje dla praktyki klinicznej
Potrzeby badawcze

Podsumowanie prognozy bólu pięty

Kolejne rozdziały

Prognozy dla pacjentów z bólem pięty

Ból pięty (ang. Plantar Heel Pain, PHP) to powszechne schorzenie, które przez długi czas było uważane za samoograniczające się. Najnowsze badania wskazują jednak, że nie jest to przypadłość krótkotrwała, a w wielu przypadkach może utrzymywać się przez lata, pomimo zastosowanego leczenia.¹² Zrozumienie czynników prognostycznych bólu pięty ma kluczowe znaczenie dla optymalizacji ścieżek leczenia i przewidywania wyników terapeutycznych.

Długoterminowe rokowanie

Wbrew wcześniejszym przekonaniom, ból pięty często nie ustępuje samodzielnie w ciągu roku od wystąpienia. Badania długoterminowe wykazały, że nawet po specjalistycznym leczeniu, ponad 55% pacjentów (95% CI 49-61%) wciąż zgłasza ból pięty w okresie do 10 lat od zakończenia terapii. Mediana intensywności bólu u tych pacjentów wynosi 5 w skali IQR 3-7.¹ Przewlekły ból pięty (CPHP) może mieć znaczący wpływ na życie zawodowe pacjentów, powodując zwolnienia lekarskie i konieczność zmiany charakteru pracy.¹

Czynniki prognostyczne niekorzystne

Systematyczne przeglądy badań wykazały kilka istotnych czynników związanych z gorszym rokowaniem w przypadku bólu pięty:³⁴

Płeć męska – według współczynnika ryzyka (HR: 0,49 [0,30-0,80]) mężczyźni mają gorsze rokowanie w długoterminowym przebiegu choroby³⁴
Obustronny ból pięt (HR: 0,33 [0,15-0,72]) – pacjenci z dolegliwościami obejmującymi obie pięty wykazują gorsze wyniki leczenia³⁴
Większy obwód talii (cm) (iloraz szans [OR] 1,06 (95% CI: 1,03 do 1,09)) – zwiększa ryzyko wystąpienia i utrzymywania się przewlekłego bólu pięty⁵
Ból w wielu miejscach ciała – szczególnie ból w 4 lub więcej innych miejscach znacząco zwiększa ryzyko (OR 10,45 (95% CI 3,66 do 29,81))⁵
Katastrofizacja bólu – pacjenci wykazujący tendencję do katastrofizacji mają istotnie gorsze rokowanie (OR 6,79 (95% CI 1,91 do 24,11))⁵
Ból nocny – obecność bólu w nocy na początku leczenia wiąże się z gorszym wynikiem terapeutycznym po 12 miesiącach (-4,45 (95% CI -8,51 do -0,39))⁶
Wyższy wynik w skali painDETECT – wskazujący na komponenty bólu neuropatycznego (wewnątrzosobniczo (WP) -1,34 (95% CI -1,86 do -0,82), międzyosobniczo (BP) -1,28 (95% CI -2,02 do -0,54))⁶

Czynniki prognostyczne korzystne

Badania zidentyfikowały również czynniki związane z lepszym rokowaniem:⁴⁷

Płeć żeńska – kobiety wykazują lepszą odpowiedź na leczenie wkładkami ortopedycznymi i ogólnie lepsze wyniki funkcji stopy po 26 tygodniach terapii⁷⁸
Mniejsze nasilenie objawów na początku leczenia – niższy wynik w skali Foot Function Index (FFI) na początku leczenia wiąże się z lepszymi wynikami po 26 tygodniach terapii wkładkami⁷⁸
Obecność ostrogi piętowej (AUC = 0,88 [0,82-0,93]) – paradoksalnie może być związana z lepszą odpowiedzią na terapię falą uderzeniową⁴
Większa siła zginaczy podeszwowych stawu skokowego (współczynnik wiarygodności (LR): 2,17 [1,20-3,95]) – silniejsze mięśnie zginające podeszwowo staw skokowy wiążą się z lepszą odpowiedzią na leczenie⁴⁵
Pozytywna odpowiedź na taśmowanie antypronatorzowe (LR = 2,17 [1,19-3,90]) – prognostyk średnioterminowej poprawy⁴

Interwencje o potwierdzonej skuteczności prognostycznej

Obecne wytyczne dotyczące najlepszych praktyk w leczeniu bólu pięty wskazują na podejście wieloetapowe, które może pozytywnie wpłynąć na rokowanie:⁹¹⁰

Podstawowe leczenie powinno obejmować taśmowanie (taping), rozciąganie powięzi podeszwowej oraz zindywidualizowaną edukację pacjenta⁹
Terapia falą uderzeniową (ESWT) – ma najlepsze dowody skuteczności spośród ocenianych metod leczenia i jest zalecana dla pacjentów, którzy nie uzyskują optymalnej poprawy po zastosowaniu podstawowych metod terapeutycznych (typowo stosowana w przypadku utrzymujących się, nieustępujących objawów)⁹¹⁰
Indywidualnie dopasowane wkładki ortopedyczne – mogą być oferowane jako kolejny krok terapeutyczny⁹

Rekomendacje dla praktyki klinicznej

Biorąc pod uwagę zidentyfikowane czynniki prognostyczne, klinicyści powinni wdrażać następujące podejście:³⁸⁶

Zwracać szczególną uwagę na pacjentów z czynnikami ryzyka gorszego rokowania (płeć męska, obustronny ból pięty)³
Uwzględniać płeć i nasilenie objawów na początku leczenia przy komunikowaniu prawdopodobnych efektów terapii wkładkami ortopedycznymi⁸
Rozważać czynniki psychologiczne i systemowe w leczeniu przewlekłego bólu pięty, które dotychczas były pomijane w standardowych protokołach terapeutycznych⁶
Wdrażać interwencje ukierunkowane na specyficzne zaburzenia związane z bólem pięty, takie jak interwencje psychologiczne, interwencje ukierunkowane na kość oraz elementy terapii opartej na nauce o bólu⁶

Potrzeby badawcze

Pomimo postępów w zrozumieniu czynników prognostycznych bólu pięty, wciąż istnieją znaczące luki w wiedzy. Przyszłe badania powinny:³⁴

Przeprowadzać wysokiej jakości, prospektywne badania z odpowiednią mocą statystyczną, oceniające wartość prognostyczną szerokiego zakresu zmiennych³⁴
Uwzględniać czynniki psychospołeczne oprócz czynników biologicznych³⁴
Lepiej zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za przewlekły charakter bólu pięty¹
Opracować bardziej skuteczne metody leczenia, szczególnie dla pacjentów z niekorzystnymi czynnikami prognostycznymi¹
Uwzględniać różnice w odpowiedzi na leczenie wkładkami ortopedycznymi między płciami w projektowaniu przyszłych badań⁸

Podsumowanie prognozy bólu pięty

Ból pięty (PHP) jest schorzeniem o złożonej naturze, które wbrew wcześniejszym przekonaniom, często przyjmuje charakter przewlekły. Długoterminowe badania pokazują, że ponad połowa pacjentów może odczuwać dolegliwości nawet do 10 lat po leczeniu. Zidentyfikowane czynniki prognostyczne obejmują zarówno elementy biologiczne (płeć, obustronność dolegliwości, ostrogi piętowe), jak i psychologiczne (katastrofizacja bólu). Wiedza na temat tych czynników pozwala lekarzom na trafniejsze przewidywanie przebiegu choroby i dostosowanie strategii terapeutycznych do indywidualnych potrzeb pacjenta. Przyszłe badania powinny obejmować szerszy zakres zmiennych, w tym czynniki psychospołeczne, aby lepiej zrozumieć mechanizmy odpowiedzialne za przewlekły charakter bólu pięty i opracować skuteczniejsze metody leczenia.³⁴⁶

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 99âLong-term prognosis of individuals with plantar heel pain | BMJ Open Sport & Exercise Medicine
https://bmjopensem.bmj.com/content/8/Suppl_1/A7.1
Plantar heel pain (PHP) used to be considered a self-limiting condition, where pain was thought to resolve within a year after onset. […] The aim of this study was to explore the long-term prognosis of individuals treated for PHP. […] At follow-up, 55% (95%CI 4961%) still reported heel pain during the past 4 weeks with a median pain intensity of 5 (IQR 37). […] Despite specialized care, more than half still reported PHP up to 10 years after treatment. The condition was associated with sick leave and changed work assignments among several patients. These results emphasise the large impact PHP may have on individuals and highlights the need for more effective treatments.
#2 Predicting the outcome of plantar heel pain in adults: a systematic review of prognostic factors
https://www.familynfriendsortho.com/healthcare-news/predicting-the-outcome-of-plantar-heel-pain-in-adults-a-systematic-review-of-prognostic-factors/?pl=1236&plp=38045
Plantar Heel Pain (PHP) is a common disorder with many treatment pathways and is not self-limiting, hence prognostic information concerning recovery or recalcitrance is needed to guide practice. […] In this systematic review, we investigate which prognostic factors are associated with favourable or unfavourable PHP outcomes.
#3 Predicting the outcome of plantar heel pain in adults: a systematic review of prognostic factors | Journal of Foot and Ankle Research | Full Text
https://jfootankleres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13047-023-00626-y
Plantar Heel Pain (PHP) is a common disorder with many treatment pathways and is not self-limiting, hence prognostic information concerning recovery or recalcitrance is needed to guide practice. […] Three factors including sex and bilateral symptoms (HR: 0.49[0.300.80], 0.33[0.150.72], respectively) were associated with a poor outcome in a single cohort study. […] A limited number of biomedical factors predict favourable or unfavourable PHP outcomes. […] Having bilateral pain and being female should alert clinicians to an increased risk of a poor outcome. […] To better understand PHP recovery or persistence, high quality prospective studies should evaluate the prognostic value of a range of variables, including psychosocial in addition to biological factors.
#4 Predicting the outcome of plantar heel pain in adults: a systematic review of prognostic factors – PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37173686/
Plantar Heel Pain (PHP) is a common disorder with many treatment pathways and is not self-limiting, hence prognostic information concerning recovery or recalcitrance is needed to guide practice. […] The review included five studies which evaluated 98 variables in 811 participants. Prognostic factors could be categorised as demographics, pain, physical and activity-related. […] Three factors including sex and bilateral symptoms (HR: 0.49[0.30-0.80], 0.33[0.15-0.72], respectively) were associated with a poor outcome in a single cohort study. […] The remaining four studies reported twenty factors associated with a favourable outcome following shockwave therapy, anti-pronation taping and orthoses. Heel spur (AUC = 0.88[0.82-0.93]), ankle plantar-flexor strength (Likelihood ratio (LR): 2.17[1.20-3.95]) and response to taping (LR = 2.17[1.19-3.90]) were the strongest factors predicting medium-term improvement. […] A limited number of biomedical factors predict favourable or unfavourable PHP outcomes. High quality, adequately powered, prospective studies are required to better understand PHP recovery and should evaluate the prognostic value of a wide range of variables, including psychosocial factors.
#5
https://figshare.utas.edu.au/articles/thesis/Clinical_and_imaging_factors_associated_with_chronic_plantar_heel_pain/23249210
Chronic plantar heel pain (CPHP) is a common clinical condition defined by pain and tenderness under the heel, aggravated by weightbearing. […] Despite treatment, many individuals with CPHP report persistent symptoms. This may be partly explained by the limited understanding of the factors that contribute to CPHP risk and prognosis. […] The goal of this thesis was to better understand these factors with the specific aims of: (1) in a case-control design, to determine associations of clinical factors and imaging biomarkers with CPHP, and (2) in a longitudinal analysis, to determine which clinical factors predict outcomes of pain, foot-related physical function and quality of life in cases 12 months later. […] Clinical factors associated with the odds of having CPHP were waist girth (cm) (odds ratio [OR] 1.06 (95% CI: 1.03 to 1.09)), ankle plantar flexor strength (kg) (OR 0.98; 95% CI: 0.97 to 0.99), pain at multiple sites (pain at 4 or more other sites: OR 10.45 (95% CI 3.66 to 29.81)), and pain catastrophizing status (catastrophizer: OR 6.79 (95% CI 1.91 to 24.11)).
#6
https://figshare.utas.edu.au/articles/thesis/Clinical_and_imaging_factors_associated_with_chronic_plantar_heel_pain/23249210
At least 12 months later, 95% of participants returned surveys and 90% returned for clinical re-assessment. In longitudinal analyses, worse pain outcomes at 12 months were predicted by higher painDETECT (within-person (WP) -1.34 (95% CI -1.86 to -0.82)), between-person (BP) -1.28 (95% CI -2.02 to -0.54)) and pain catastrophising scores (WP -0.91 (95% CI -1.57 to -0.26)), and for those who reported night pain at baseline ( -4.45 (95% CI -8.51 to -0.39)). […] Systemic, psychological and pain system processes play an important role in CPHP causation and prognosis. […] These findings could allow clinicians to better target impairments associated with CPHP outcomes that to date have received little attention in CPHP management, such as bone-specific, psychological and pain science interventions.
#7 Can we predict which patients with plantar heel pain are more likely to benefit from insoles? A secondary exploratory analysis of a randomized controlled trial | Journal of Foot and Ankle Research | Full Text
https://jfootankleres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13047-022-00516-9
Plantar heel pain (PHP) is a common cause of foot complaints, for which treatment with custom-made insoles is frequently applied. So far few studies have investigated patient characteristics that predict response to these treatments. The aim of this secondary exploratory analysis was twofold; firstly, to identify patient characteristics that predict prognosis in patients with PHP treated with insoles, and secondly to identify characteristics that might interact with treatment with insoles. […] We found two variables associated with a better function score at 26 weeks in patients treated with insoles, female sex and a lower FFI score at baseline. […] When communicating about the effect of insoles for PHP clinicians should take sex and the amount of pain and disability at first presentation into account. Women and people with better foot function scores at baseline (according to FFI) might respond better to treatment with insoles in terms of foot function.
#8 Can we predict which patients with plantar heel pain are more likely to benefit from insoles? A secondary exploratory analysis of a randomized controlled trial | Journal of Foot and Ankle Research | Full Text
https://jfootankleres.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13047-022-00516-9
Of 16 potential characteristics analyzed in this study, female sex as well as less severe symptoms at baseline were associated to better outcomes at 26 weeks follow-up in patient with PHP being treated with insoles. […] Female sex and less severe initial complaints, in terms of foot function, are associated with lower total FFI score at 26 weeks in patients with PHP who receive treatment with insoles. Future studies should take a difference in response to treatment with insoles for males versus females into account in their design.
#9 Management of plantar heel pain: a best practice guide informed by a systematic review, expert clinical reasoning and patient values | British Journal of Sports Medicine
https://bjsm.bmj.com/content/55/19/1106
Objective To develop a best practice guide for managing people with plantar heel pain (PHP). […] Best practice from a mixed-methods study synthesising systematic review with expert opinion and patient feedback suggests core treatment for people with PHP should include taping, stretching and individualised education. Patients who do not optimally improve may be offered shockwave therapy, followed by custom orthoses. […] The systematic review showed ESWT had the best evidence of modalities that have been evaluated. It is typically used for people with non-resolving, persistent symptoms. […] Where the core approach is only partially successful or taking 6 weeks to yield optimal outcomes for a patient, adjunct interventions are recommended based on the strength of the quantitative evidence and expert reasoning.
#10 Management of plantar heel pain: a best practice guide informed by a systematic review, expert clinical reasoning and patient values | British Journal of Sports Medicine
https://bjsm.bmj.com/content/55/19/1106
The primary recommendation, included as an intervention due to strong review evidence and applied according to expert interview evidence, was that ESWT applied using either radial or focused approaches should be applied if people with PHP are not deriving optimal benefit from the core approach as it has the strongest overall evidence. […] The BPG defines a core approach to management which consists of the simple but active, supported self-management interventions of plantar fascia stretching and taping alongside less well-defined educational interventions.