Leki w grupie
„roztwory wodorowęglanowe”

Roztwory wodorowęglanowe to grupa preparatów zawierających wodorowęglany (bikarbonaty), przede wszystkim wodorowęglan sodu (NaHCO₃). Są stosowane głównie w leczeniu kwasicy metabolicznej, przy czym działają poprzez neutralizację nadmiaru jonów wodorowych w organizmie, prowadząc do wzrostu pH krwi. Roztwory te stanowią ważny element terapii w stanach nagłych, takich jak zatrzymanie krążenia, ciężka kwasica, zatrucia kwasami oraz w trakcie zabiegów hemodializy.

Do najważniejszych roztworów wodorowęglanowych stosowanych w medycynie należą: Natrium bicarbonicum (8,4% roztwór NaHCO₃), Soda buforowana, czy Carbicarb (mieszanina wodorowęglanu sodu i węglanu sodu). W Polsce dostępne są preparaty takie jak Natrium Bicarbonicum WZF (8,4% i 4,2%), Natrium Bicarbonicum Polpharma oraz Soda buforowana Polfa.

Główną zaletą stosowania roztworów wodorowęglanowych jest ich szybkie działanie w korygowaniu zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Są szczególnie skuteczne w stanach nagłych, gdy konieczne jest szybkie podniesienie pH krwi. Dodatkowo, w przypadku zatruć niektórymi substancjami (np. salicylanami, trójcyklicznymi antydepresantami), alkalizacja moczu przez wodorowęglany przyspiesza eliminację toksyn z organizmu.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem roztworów wodorowęglanowych obejmują możliwość wywołania zasadowicy metabolicznej przy przedawkowaniu, zaburzenia elektrolitowe (zwłaszcza hipernatremia), hiperwolemię oraz paradoksalną kwasicę wewnątrzkomórkową. Zbyt szybkie podanie może prowadzić do hipokalcemii, obrzęku płuc i zaburzeń rytmu serca. Ważnym ograniczeniem jest również to, że przy podawaniu wodorowęglanów powstaje dwutlenek węgla, który może nasilać kwasicę wewnątrzkomórkową, jeśli pacjent nie ma zapewnionej odpowiedniej wentylacji.

Roztwory wodorowęglanowe można podzielić ze względu na stężenie na roztwory hipertoniczne (8,4% NaHCO₃, zawierający 1 mmol/ml) stosowane głównie w stanach nagłych oraz roztwory izotoniczne (1,26-1,4% NaHCO₃) używane w terapii płynowej i dializoterapii. Wyróżnia się również roztwory buforowane, które oprócz wodorowęglanu sodu zawierają inne składniki modyfikujące ich działanie buforujące, np. roztwory dializacyjne zawierające oprócz wodorowęglanów także wapń, magnez, potas i glukozę.