choroba przeszczep przeciw gospodarzowi
Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi (ang. Graft-versus-host disease, GVHD) to poważne powikłanie występujące po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, rzadziej po transplantacji narządów litych. Rozwija się, gdy immunokompetentne komórki dawcy (limfocyty T) rozpoznają tkanki biorcy jako obce i inicjują przeciwko nim odpowiedź immunologiczną.
GVHD dzieli się na ostrą i przewlekłą postać. Ostra GVHD pojawia się zwykle w ciągu pierwszych 100 dni po przeszczepieniu i manifestuje się głównie wysypką skórną, zaburzeniami wątrobowymi (wzrost enzymów wątrobowych, hiperbilirubinemia) oraz objawami ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, wymioty, bóle brzucha). Przewlekła GVHD rozwija się później i może przypominać choroby autoimmunologiczne, prowadząc do włóknienia tkanek oraz dysfunkcji wielu narządów.
Czynniki ryzyka GVHD obejmują niezgodność HLA między dawcą a biorcą, starszy wiek biorcy lub dawcy, płeć dawcy (szczególnie kobiety dawca dla mężczyzny biorcy), intensywność kondycjonowania przed przeszczepieniem oraz źródło komórek macierzystych. Profilaktyka opiera się głównie na immunosupresji, obejmującej inhibitory kalcyneuryny, metotreksat, mykofenolan mofetylu oraz cyklofosfamid po przeszczepieniu.
Leczenie GVHD polega przede wszystkim na stosowaniu glikokortykosteroidów jako terapii pierwszego rzutu. W przypadku steroidooporności stosuje się leki drugiej linii, takie jak ruksolitynib, ekstrakorporalną fotoferezę, inhibitory TNF-α, przeciwciała monoklonalne czy mesenchymalne komórki macierzyste. Mimo postępów w leczeniu, GVHD pozostaje istotną przyczyną śmiertelności i chorobowości po przeszczepieniach komórek krwiotwórczych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Fludarabina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Fludarabina, stosowana jako silny lek przeciwnowotworowy, wykazuje istotne działania toksyczne, zwłaszcza mielosupresyjne, manifestujące się niedokrwistością, trombocytopenią i neutropenią. Nadir granulocytów obserwowany jest średnio po 13 dniach (zakres 3-25 dni), a płytek krwi po 16 dniach (zakres 2-32 dni). Występuje kumulacja mielosupresji, co wymaga regularnego monitorowania morfologii krwi, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszym leczeniem mielosupresyjnym. Zgłaszano przypadki hipoplazji lub aplazji szpiku prowadzące do pancytopenii trwającej od 2 miesięcy do roku, z możliwym fatalnym przebiegiem. Fludarabina może indukować autoimmunologiczną niedokrwistość hemolityczną, często nawracającą po ponownej ekspozycji, co wymaga natychmiastowego odstawienia leku i leczenia sterydami oraz transfuzjami napromienioną krwią. Wskazana jest ostrożność przy planowanym pobraniu hematopoetycznych komórek macierzystych.
adrenokortykosteroidy, aplazja szpiku kostnego, choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, działanie embriotoksyczne, działanie fetotoksyczne, działanie genotoksyczne, fludarabina, granulocytopenia, hemoliza, klirens kreatyniny, komórki macierzyste hematopoetyczne, leukoencefalopatia, mielosupresja szpiku kostnego, morfologia krwi, neurotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, niedowład czterokończynowy, ośrodkowy układ nerwowy, ostra toksyczna leukoencefalopatia, pancytopenia, parametry hematologiczne, przewlekła białaczka limfocytowa, rezonans magnetyczny, spastyczność mięśni, trombocytopenia, zaburzenia widzenia, zakażenie oportunistyczne, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie wewnątrzgałkowe nerwu wzrokowego, zespół lizy guza, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zespół Richtera