Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Kwas octowy

Kwas octowy – specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Kwas octowy (acidum aceticum) jest substancją czynną występującą w wielu produktach leczniczych stosowanych zarówno w lecznictwie zamkniętym (np. Aminomix 1 Novum), jak i w preparatach dermatologicznych (np. Artemisol, Delacet) oraz ginekologicznych (np. Solcogyn). Ze względu na różnorodne zastosowania i potencjalne zagrożenia, personel medyczny powinien zachować szczególną ostrożność przy zalecaniu pacjentom leczenia z wykorzystaniem preparatów zawierających tę substancję.¹²³⁴

Środki ostrożności związane z drogą podania preparatów z kwasem octowym

Preparaty zawierające kwas octowy mogą być podawane różnymi drogami, co determinuje szczególne środki ostrożności. W przypadku preparatów do podawania dożylnego (Aminomix 1 Novum), należy przestrzegać specjalnego protokołu infuzji. Natomiast w przypadku preparatów dermatologicznych (Artemisol, Delacet) i ginekologicznych (Solcogyn), kluczowe jest unikanie kontaktu z błonami śluzowymi, oczami oraz stosowanie zgodnie z zaleceniami.⁵⁶

Parenteralne podawanie kwasu octowego – Aminomix 1 Novum

Aminomix 1 Novum jest roztworem do infuzji zawierającym kwas octowy lodowaty w ilości 4,50 g (co odpowiada 75 mmol/l octanu) w gotowym preparacie po zmieszaniu zawartości dwóch komór. Przy podawaniu tego preparatu należy zachować szczególną ostrożność ze względu na potencjalne zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe.⁷

Protokół infuzji i dostosowanie dawkowania

Przy stosowaniu Aminomixu 1 Novum zawierającego kwas octowy jako składnik należy ściśle przestrzegać zalecanego protokołu infuzji. Jeśli infuzja trwa krócej niż 24 godziny, szybkość podawania preparatu powinna być zwiększana stopniowo w pierwszej godzinie i analogicznie zmniejszana w ostatniej godzinie. Takie postępowanie zapobiega nagłym zmianom stężenia glukozy we krwi, co jest istotne dla bezpieczeństwa metabolicznego pacjenta.⁸

Indywidualne dostosowanie dawki jest bezwzględnie konieczne u pacjentów z następującymi schorzeniami:⁹

• Niewydolność wątroby
• Niewydolność nerek
• Niewydolność nadnerczy
• Niewydolność serca
• Niewydolność płuc

¹⁰

Monitorowanie parametrów klinicznych i laboratoryjnych

Podczas stosowania żywienia pozajelitowego z wykorzystaniem preparatów zawierających kwas octowy (Aminomix 1 Novum) należy regularnie monitorować szereg parametrów klinicznych i laboratoryjnych. Do najważniejszych należą:¹¹

• Stężenie glukozy we krwi
• Stężenie elektrolitów w surowicy
• Równowaga kwasowo-zasadowa
• Równowaga płynów
• Morfologia krwi

¹²

W przypadku znacznego wzrostu stężenia glukozy we krwi, należy natychmiast przerwać infuzję roztworu zawierającego kwas octowy i w razie konieczności wdrożyć odpowiednie leczenie hiperglikemii.¹³

Szczególne grupy pacjentów wymagające częstszych kontroli

U niektórych grup pacjentów stosowanie preparatów zawierających kwas octowy (Aminomix 1 Novum) wymaga intensywniejszego monitorowania klinicznego i laboratoryjnego. Dotyczy to szczególnie osób z:¹⁴

• Zaburzeniami metabolizmu aminokwasów – ze względu na ryzyko zaburzeń metabolicznych
• Niewydolnością wątroby – z uwagi na ryzyko wystąpienia po raz pierwszy lub zaostrzenia istniejących zaburzeń neurologicznych związanych z dużym stężeniem amoniaku we krwi
• Niewydolnością nerek – zwłaszcza w przypadkach uprzednio istniejącej hiperkaliemii, jeżeli istnieją czynniki ryzyka wystąpienia lub zaostrzenia kwasicy metabolicznej oraz w hiperazotemii wynikającej z zaburzeń wydalania nerkowego
• Cukrzycą – konieczne monitorowanie glikemii, cukromoczu, ketonurii i dostosowanie dawkowania insuliny
• Istniejącą kwasicą mleczanową i zwiększoną osmolarnością surowicy

¹⁵

Długotrwałe stosowanie preparatów z kwasem octowym

Przy długotrwałym stosowaniu (kilka tygodni) preparatów zawierających kwas octowy w żywieniu pozajelitowym (Aminomix 1 Novum) konieczne jest ścisłe kontrolowanie morfologii krwi oraz czynników krzepnięcia.¹⁶

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Stosując Aminomix 1 Novum zawierający kwas octowy u dzieci i młodzieży należy przestrzegać specjalnych zaleceń dawkowania. Dawkę należy dostosować uwzględniając:¹⁷

• Wiek pacjenta
• Stan odżywienia
• Rodzaj zaburzenia

¹⁸

W razie konieczności należy dodatkowo podać białko, doustnie lub pozajelitowo. Podczas stosowania produktu leczniczego u dzieci w wieku powyżej 2 lat, należy zastosować taką wielkość opakowania produktu, która pozwoli na pokrycie dziennego zapotrzebowania. Aminomix 1 Novum powinien być stosowany w połączeniu z innymi produktami leczniczymi, które zapewnią dostarczenie dodatkowej energii, witamin i pierwiastków śladowych. W celu uzupełnienia niedoborów należy stosować produkty lecznicze pediatryczne.¹⁹

Miejscowe stosowanie kwasu octowego w produktach dermatologicznych

Artemisol – płyn do stosowania na skórę

Artemisol zawiera od 2 do 3,2% kwasu octowego w postaci płynu do stosowania na skórę. Przy jego stosowaniu należy zachować następujące środki ostrożności:²⁰

• Produkt może być stosowany u dzieci w wieku powyżej 7 lat
• Należy stosować nie częściej niż dwa razy w miesiącu
• Nie wolno połykać produktu
• W przypadku dostania się produktu na śluzówkę oka należy przepłukać je pod bieżącą wodą
• Ze względu na zawartość etanolu (60-65% V/V), nie należy stosować w pobliżu otwartego ognia

²¹

Delacet – płyn na skórę

Delacet zawiera kwas octowy 80% w ilości 4 g na 100 g preparatu. Jest to płyn przeznaczony do stosowania na skórę. Przy jego stosowaniu obowiązują następujące środki ostrożności:²²

• Nie wolno pić preparatu
• W przypadku dostania się preparatu na śluzówkę oka należy przepłukać je pod bieżącą wodą
• Nie stosować u dzieci poniżej 6 roku życia (dzieci, które nie ukończyły 5 lat)
• Ze względu na zawartość etanolu (59,0-65,0% v/v), nie należy stosować w pobliżu otwartego ognia

²³

Ginekologiczne stosowanie kwasu octowego – Solcogyn

Solcogyn zawiera kwas octowy 99% (w/w) w ilości 20,4 mg/ml i jest przeznaczony do stosowania na szyjkę macicy. Jego stosowanie wiąże się z szeregiem specjalnych środków ostrożności, które należy bezwzględnie przestrzegać.²⁴

Przeciwwskazania i ograniczenia kontaktu

Przy stosowaniu preparatu Solcogyn należy przestrzegać następujących środków ostrożności:²⁵

• Unikać kontaktu produktu z zewnętrznymi narządami płciowymi
• Unikać kontaktu z nabłonkiem pochwy
• Nie nanosić produktu na obszary, w obrębie których obecny jest stan zapalny
• W razie wystąpienia bólu, stosowanie produktu należy przerwać

²⁶

Potencjalne uszkodzenia tkanek

Nieostrożne leczenie produktem Solcogyn (np. podanie zbyt dużej dawki) może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej dróg rodnych i tkanek leżących pod nią. Produkt leczniczy Solcogyn jest roztworem o odczynie kwaśnym, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas aplikacji.²⁷

Postępowanie w przypadku niepożądanego kontaktu

Ze względu na kwasowy charakter preparatu Solcogyn, należy:²⁸

• Unikać kontaktu produktu z ubraniem, skórą, a szczególnie z oczami
• W przypadku kontaktu ze skórą – natychmiast przemyć obszar skóry, który wszedł w kontakt z produktem, używając zwilżonego wodą wacika
• W przypadku kontaktu z oczami – natychmiast przemyć je dużą ilością wody lub roztworu o słabym odczynie alkalicznym (np. roztworem kwaśnego węglanu sodu)

²⁹

Postępowanie w przypadku przypadkowego spożycia

Po przypadkowym spożyciu preparatu Solcogyn należy rozpocząć terapię, która odpowiada ogólnym zasadom w leczeniu zatrucia kwasami:³⁰

• Natychmiast wypić dużą ilość wody
• Zgłosić się do szpitala

³¹