Działania niepożądane
Eplerenon

Działania niepożądane eplerenonu

Eplerenon, jako selektywny antagonista receptorów mineralokortykoidowych, jest stosowany głównie w leczeniu niewydolności serca oraz nadciśnienia tętniczego. Skuteczność i bezpieczeństwo eplerenonu zostały potwierdzone w dwóch kluczowych badaniach klinicznych: EPHESUS (Eplerenone Post-acute Myocardial Infarction Heart Failure Efficacy and Survival Study) oraz EMPHASIS-HF (Eplerenone in Mild Patients Hospitalization and Survival Study in Heart Failure). W obu tych badaniach ogólna częstość występowania działań niepożądanych zgłoszonych podczas leczenia eplerenonem była podobna do częstości obserwowanej w grupie placebo.¹

Klasyfikacja działań niepożądanych

Poniżej opisano działania niepożądane eplerenonu, dla których podejrzewa się związek z leczeniem, gdyż występowały częściej niż w grupie otrzymującej placebo lub były ciężkie i występowały istotnie częściej niż w grupie placebo, bądź też były obserwowane po wprowadzeniu produktu do obrotu. Działania niepożądane zostały pogrupowane według układów i narządów, których dotyczą, oraz zgodnie z częstością ich występowania.²

Częstość działań niepożądanych określono według następującej klasyfikacji:<sup data-drug="Eplerenon Medical Valley" data-section="Działania niepożądane" title="Częstości określono następująco: Bardzo często (≥1/10) Często (≥1/100 do <1/10) Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Bardzo rzadko (3

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych

W tabeli poniżej przedstawiono działania niepożądane eplerenonu wraz z częstością ich występowania, zgłoszone w badaniach klinicznych oraz w okresie po wprowadzeniu leku do obrotu:

⁴

Najczęstsze i najgroźniejsze działania niepożądane

Hiperkaliemia

Do najczęstszych, a jednocześnie najgroźniejszych działań niepożądanych eplerenonu należy hiperkaliemia, czyli zwiększone stężenie potasu we krwi. Jest to działanie niepożądane o szczególnym znaczeniu klinicznym, wymagające ścisłego monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub przyjmujących inne leki mogące zwiększać stężenie potasu.⁵ Hiperkaliemia może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach nawet do zatrzymania krążenia.

Zaburzenia czynności nerek

Istotne klinicznie są również zaburzenia czynności nerek, które występują często podczas terapii eplerenonem. U pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek ryzyko pogorszenia funkcji tego narządu jest większe, dlatego wymagane jest ścisłe monitorowanie parametrów nerkowych (stężenie kreatyniny, mocznika).⁶

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu sercowo-naczyniowego często występują: niewydolność lewej komory, migotanie przedsionków oraz niedociśnienie tętnicze. Szczególnie narażeni na niedociśnienie ortostatyczne są pacjenci w podeszłym wieku.⁷

Grupy szczególnego ryzyka

Pacjenci w podeszłym wieku

Na podstawie danych z badania EPHESUS stwierdzono większą liczbę przypadków udaru mózgu u osób w bardzo podeszłym wieku (≥75 lat) leczonych eplerenonem (30 przypadków) w porównaniu z grupą placebo (22 przypadki), jednakże różnica ta nie była statystycznie istotna. W badaniu EMPHASIS-HF liczba przypadków udaru mózgu wśród osób w bardzo podeszłym wieku (≥75 lat) wynosiła 9 w grupie otrzymującej eplerenon i 8 w grupie otrzymującej placebo.⁸

Pacjenci w podeszłym wieku są również bardziej narażeni na odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe, szczególnie w przypadku jednoczesnego stosowania z diuretykami. Ta grupa pacjentów wymaga ścisłego monitorowania funkcji nerek i stężenia elektrolitów, zwłaszcza potasu w surowicy.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Osoby z już istniejącymi zaburzeniami czynności nerek są bardziej narażone na rozwój hiperkaliemii i dalsze pogorszenie funkcji nerek podczas terapii eplerenonem. W tej grupie pacjentów konieczne jest częstsze monitorowanie stężenia potasu i parametrów nerkowych oraz odpowiednie dostosowanie dawki leku.⁹

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia metaboliczne i elektrolitowe

Oprócz hiperkaliemii, eplerenon może powodować również inne zaburzenia elektrolitowe, takie jak hiponatremia (niezbyt często). Obserwowano także zaburzenia metabolizmu lipidów: hipercholesterolemię (często) oraz hipertriglicerydemię (niezbyt często).¹⁰

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do częstych działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego należą: biegunka, nudności, zaparcia i wymioty. Niezbyt często występują wzdęcia. Objawy te zwykle mają łagodne nasilenie i przemijający charakter.¹¹

Zaburzenia skórne

Stosowanie eplerenonu może wiązać się z wystąpieniem takich reakcji skórnych jak wysypka i świąd (często), a także obrzęk naczynioruchowy i nadmierna potliwość (niezbyt często). W przypadku wystąpienia ciężkich reakcji skórnych, takich jak obrzęk naczynioruchowy, należy rozważyć przerwanie leczenia.¹²

Ginekomastia

Ginekomastia, czyli powiększenie gruczołów sutkowych u mężczyzn, jest niezbyt częstym działaniem niepożądanym eplerenonu. W przeciwieństwie do innych antagonistów receptora aldosteronu (np. spironolaktonu), eplerenon wykazuje większą selektywność wobec receptora mineralokortykoidowego i mniejsze powinowactwo do receptorów androgenowych i progesteronowych, co tłumaczy relatywnie rzadkie występowanie ginekomastii.¹³

Monitorowanie i postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Monitorowanie stężenia potasu i funkcji nerek

Ze względu na ryzyko hiperkaliemii, należy regularnie monitorować stężenie potasu w surowicy. Szczególnie istotne jest to u pacjentów z czynnikami ryzyka hiperkaliemii, takimi jak: zaburzenia czynności nerek, cukrzyca, stosowanie innych leków zatrzymujących potas (inhibitory ACE, sartany, niesteroidowe leki przeciwzapalne). Monitorowanie funkcji nerek (stężenie kreatyniny i mocznika) jest również konieczne.¹⁴

Zalecany schemat monitorowania stężenia potasu i parametrów nerkowych:

• przed rozpoczęciem terapii eplerenonem
• po 1 tygodniu od rozpoczęcia leczenia lub zmiany dawki
• następnie co miesiąc przez pierwsze 3 miesiące leczenia
• później co 3-6 miesięcy podczas długotrwałej terapii

W przypadku wystąpienia hiperkaliemii należy rozważyć zmniejszenie dawki eplerenonu lub przerwanie leczenia, w zależności od nasilenia hiperkaliemii i stanu klinicznego pacjenta.

Postępowanie w przypadku wystąpienia innych działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, nudności) zaleca się przyjmowanie leku z posiłkiem, co może zmniejszyć ich nasilenie.

W przypadku niedociśnienia tętniczego może być konieczne zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia. Szczególnie istotne jest odpowiednie nawodnienie pacjenta oraz, jeśli to możliwe, modyfikacja dawek innych leków hipotensyjnych.

Jeśli wystąpią ciężkie reakcje skórne, takie jak obrzęk naczynioruchowy, konieczne może być przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniego postępowania objawowego.

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• tel.: + 48 22 49 21 301
• faks: + 48 22 49 21 309
• strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

¹⁵

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.