Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania olanzapiny

Podczas terapii olanzapiną należy pamiętać, że poprawa kliniczna może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach od rozpoczęcia leczenia. W tym okresie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjenta¹.

Przeciwwskazania w psychozach związanych z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana w leczeniu psychozy i/lub zaburzeń zachowania spowodowanych otępieniem z uwagi na zwiększoną śmiertelność oraz ryzyko zdarzeń naczyniowo-mózgowych. W badaniach klinicznych z kontrolą placebo, przeprowadzonych wśród pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem (średnia wieku 78 lat), odnotowano dwukrotnie wyższą częstość zgonów u pacjentów otrzymujących olanzapinę w porównaniu do grupy placebo (3,5% vs 1,5%)².

Zwiększona śmiertelność nie wynikała z dawkowania olanzapiny (średnia dobowa dawka 4,4 mg) ani czasu trwania leczenia. Czynniki ryzyka zwiększonej śmiertelności w tej populacji obejmują³:

• Wiek powyżej 65 lat
• Utrudnione połykanie
• Sedację
• Niedożywienie i odwodnienie
• Choroby płuc (w tym zapalenie płuc z aspiracją lub bez)
• Jednoczesne stosowanie benzodiazepin

Częstość zgonów była wyższa u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu z placebo, nawet przy braku powyższych czynników ryzyka⁴.

W tych samych badaniach klinicznych odnotowano trzykrotnie wyższe ryzyko występowania niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych (CVAE, np. udar, przemijający napad niedokrwienny), w tym przypadków śmiertelnych, u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu do grupy placebo (1,3% vs 0,4%)⁵. Czynnikami zwiększającymi ryzyko CVAE u pacjentów leczonych olanzapiną były: wiek powyżej 75 lat, otępienie naczyniowe lub mieszane^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej agonistami dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często odnotowywano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy (występujące częściej niż w grupie placebo), a olanzapina nie wykazywała większej skuteczności terapeutycznej niż placebo⁷.

W badaniach tych wymagano, aby stan pacjentów był stabilny przy stosowaniu najmniejszej skutecznej dawki leków przeciwparkinsonowych (agonistów dopaminy), a schemat dawkowania tych leków pozostawał niezmienny przez cały okres badania. Leczenie olanzapiną rozpoczynano od dawki 2,5 mg/dobę, z możliwością zwiększenia według decyzji badacza do maksymalnie 15 mg/dobę⁸.

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu, związanym z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych. Podczas stosowania olanzapiny zgłaszano rzadkie przypadki ZZN⁹.

Kliniczne objawy ZZN obejmują¹⁰:

• Bardzo wysoką gorączkę
• Sztywność mięśni
• Zaburzenia świadomości
• Objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego:
  • Niemiarowe tętno lub wahania ciśnienia tętniczego
  • Tachykardia
  • Obfite pocenie się
  • Zaburzenia rytmu serca

Dodatkowo może wystąpić zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek¹¹. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki o niewyjaśnionej przyczynie, nawet bez innych objawów klinicznych ZZN, należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny¹².

Zaburzenia metaboliczne

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często zgłaszano występowanie hiperglikemii i/lub rozwój lub zaostrzenie cukrzycy, czasami z kwasicą ketonową lub śpiączką, włącznie z przypadkami śmiertelnymi¹³. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym¹⁴.

Zaleca się odpowiednie monitorowanie kliniczne zgodnie z przyjętymi wytycznymi leczenia przeciwpsychotycznego, w tym¹⁵:

• Badanie stężenia glukozy we krwi na początku leczenia
• Kontrola po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• Następnie kontrola coroczna

Pacjentów leczonych jakimkolwiek lekiem przeciwpsychotycznym, w tym olanzapiną, należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (takich jak nadmierne pragnienie, wielomocz, nadmierne łaknienie i osłabienie). Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do jej rozwoju powinni być regularnie badani w celu wykrycia pogorszenia kontroli glikemii¹⁶.

Należy regularnie kontrolować masę ciała, np.:¹⁷

• Na początku leczenia
• Po 4 tygodniach
• Po 8 tygodniach
• Po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• Następnie co kwartał

Zaburzenia lipidowe

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany stężenia lipidów¹⁸. Zaburzenia lipidowe należy leczyć zgodnie z właściwą praktyką kliniczną, szczególnie u pacjentów z dyslipidemią oraz u osób z czynnikami ryzyka rozwoju zaburzeń lipidowych¹⁹.

U pacjentów leczonych jakimkolwiek lekiem przeciwpsychotycznym, w tym olanzapiną, należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego²⁰:

• Na początku leczenia
• Po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia
• Następnie co 5 lat

Działanie antycholinergiczne

Chociaż wykazano aktywność antycholinergiczną olanzapiny in vitro, doświadczenia z badań klinicznych ujawniły małą częstość występowania objawów z nią związanych²¹. Ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne związane ze stosowaniem olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując lek pacjentom z²²:

• Przerostem gruczołu krokowego
• Niedrożnością porażenną jelit
• Podobnymi chorobami

Funkcja wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), szczególnie na początku leczenia²³. Należy zachować ostrożność i wykonywać badania kontrolne u pacjentów²⁴:

• Ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• Z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi zaburzeń czynności wątroby
• Z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• Stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (w tym wątrobowokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną²⁵.

Neutropenia

Należy zachować ostrożność u pacjentów²⁶:

• U których stwierdza się z jakiejkolwiek przyczyny małą liczbę leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych
• Przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię
• Z zahamowaniem czynności lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• Z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię lub chemioterapię
• Z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię²⁷.

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% i <0,01%) w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak²⁸:

• Pocenie się
• Bezsenność
• Drżenie
• Lęk
• Nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych wydłużenie odstępu QTc u pacjentów leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] w porównaniu z wartością początkową <500 ms) występowało niezbyt często (0,1%-1%)²⁹. Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania zdarzeń niepożądanych ze strony serca w porównaniu z placebo³⁰.

Należy jednak zachować ostrożność, stosując olanzapinę jednocześnie z lekami wydłużającymi odstęp QTc, szczególnie u pacjentów³¹:

• W podeszłym wieku
• Z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• Z zastoinową niewydolnością serca
• Z przerostem mięśnia sercowego
• Ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,01% i <1%) zgłaszano przemijające występowanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE)³². Nie potwierdzono związku przyczynowego między występowaniem VTE a stosowaniem olanzapiny. Jednak ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka VTE, należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka zakrzepowo-zatorowego (np. unieruchomienie pacjentów) i podjąć odpowiednie działania profilaktyczne³³.

Działanie na ośrodkowy układ nerwowy

Ze względu na pierwotne działanie olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi lekami działającymi ośrodkowo oraz z alkoholem³⁴. Ponieważ in vitro wykazano antagonizm olanzapiny wobec dopaminy, lek może działać antagonistycznie w stosunku do bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy³⁵.

Drgawki

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy³⁶. Napady drgawek niezbyt często zgłaszano u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków stwierdzano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia³⁷.

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały ze statystycznie istotnie mniejszą częstością u pacjentów leczonych olanzapiną³⁸. Ryzyko wystąpienia późnych dyskinez rośnie wraz z czasem trwania leczenia. W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych lub przedmiotowych późnych dyskinez u pacjenta leczonego olanzapiną należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku³⁹. Objawy te mogą czasowo nasilić się lub pojawić dopiero po odstawieniu leku⁴⁰.

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne u pacjentów w podeszłym wieku leczonych olanzapiną⁴¹. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów powyżej 65. roku życia⁴².

Nagły zgon sercowy

W raportach po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek⁴³. W retrospektywnym, obserwacyjnym badaniu kohortowym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie wyższe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych⁴⁴. W badaniu tym wykazano porównywalne ryzyko związane ze stosowaniem olanzapiny jak w przypadku innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej⁴⁵.

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży⁴⁶. Badania u pacjentów w wieku 13-17 lat wykazały występowanie różnych działań niepożądanych, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny⁴⁷.

Substancje pomocnicze

Produkt Olanzapina STADA zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, całkowitym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy⁴⁸.

Produkt zawiera również lecytynę sojową, która jest źródłem białka sojowego. Produktu nie należy stosować u pacjentów z alergią na soję lub orzeszki ziemne ze względu na ryzyko reakcji nadwrażliwości⁴⁹. Obserwowano krzyżowe reakcje alergiczne między białkiem sojowym a białkami zawartymi w orzeszkach ziemnych⁵⁰.