Mechanizm działania fosfomycyny

Fosfomycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne stosowane ogólnie; inne leki przeciwbakteryjne (kod ATC: J01XX01). Wywiera ona działanie bakteriobójcze na namnażające się patogeny poprzez specyficzną ingerencję w proces syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm działania polega na hamowaniu pierwszego etapu wewnątrzkomórkowej syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez blokowanie syntezy peptydoglikanu.¹

Transport fosfomycyny do wnętrza komórki bakteryjnej odbywa się aktywnie przy wykorzystaniu dwóch odrębnych systemów transportu: systemu transportu sn-glicerolo-3-fosforanu oraz systemu transportu heksozy-6. Dzięki tym specyficznym mechanizmom transportu, lek może skutecznie przenikać do komórek bakteryjnych i osiągać swoje miejsce działania.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne

Na podstawie dostępnych, choć ograniczonych danych, można stwierdzić, że działanie fosfomycyny jest najprawdopodobniej zależne od czasu. Oznacza to, że skuteczność terapeutyczna leku wiąże się z utrzymaniem odpowiedniego stężenia przez określony czas, a nie z osiągnięciem wysokiego stężenia maksymalnego.³

Mechanizmy oporności na fosfomycynę

Oporność bakterii na fosfomycynę może rozwijać się poprzez kilka różnych mechanizmów:⁴

• Mutacja chromosomowa – główny mechanizm oporności, który powoduje zmiany w systemach transportu fosfomycyny, uniemożliwiając jej wnikanie do komórki bakteryjnej
• Mechanizmy zależne od plazmidów – prowadzą do enzymatycznej inaktywacji fosfomycyny poprzez tworzenie wiązań z glutationem
• Mechanizmy zależne od transpozonów – powodują rozpad wiązania węgiel-fosfor w cząsteczce fosfomycyny, co prowadzi do jej dezaktywacji

Istotną cechą fosfomycyny jest brak występowania oporności krzyżowej między tym antybiotykiem a innymi klasami leków przeciwbakteryjnych. Stanowi to ważną zaletę terapeutyczną, szczególnie w przypadku infekcji wywołanych przez patogeny oporne na inne antybiotyki.⁵

Wartości graniczne oznaczania lekowrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił wartości graniczne dla oceny wrażliwości bakterii na fosfomycynę. Zgodnie z wersją 10 tabeli wartości granicznych EUCAST:^{32 mg/L.”>6}

Występowanie oporności nabytej

Występowanie oporności nabytej wśród różnych gatunków bakterii może być zróżnicowane geograficznie i zmieniać się w czasie. Z tego powodu konieczne jest gromadzenie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie w celu zapewnienia właściwego leczenia ciężkich zakażeń.⁷

Profil lekowrażliwości różnych gatunków bakterii

Na podstawie danych z programów obserwacji oraz badań klinicznych, bakterie wykazują zróżnicowany poziom wrażliwości na fosfomycynę:⁸

Gatunki powszechnie wrażliwe

Wśród bakterii Gram-ujemnych tlenowych, Escherichia coli wykazuje powszechną wrażliwość na fosfomycynę. Patogen ten jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym niepowikłanych zakażeń układu moczowego, co czyni fosfomycynę szczególnie wartościową opcją terapeutyczną w tym wskazaniu.⁹

Gatunki, których oporność nabyta może stanowić problem

Wśród drobnoustrojów, które mogą wykazywać oporność nabytą na fosfomycynę, znajdują się:¹⁰

• Gram-dodatnie drobnoustroje tlenowe: Enterococcus faecalis
• Gram-ujemne drobnoustroje tlenowe: Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis

W przypadku tych patogenów, istnieje ryzyko rozwoju oporności w trakcie terapii, dlatego szczególnie ważne jest monitorowanie lokalnych wzorców oporności przed włączeniem leczenia.

Szczepy o oporności pierwotnej

Niektóre patogeny wykazują naturalną (pierwotną) oporność na fosfomycynę, co oznacza, że lek nie powinien być stosowany w zakażeniach wywołanych przez te drobnoustroje. Do tej grupy należy Staphylococcus saprophyticus – Gram-dodatni drobnoustrój tlenowy, który jest częstym czynnikiem etiologicznym zakażeń układu moczowego, szczególnie u młodych, aktywnych seksualnie kobiet.¹¹