Właściwości farmakodynamiczne
Aminofluorek

Właściwości farmakodynamiczne aminofluorku

Aminofluorek, występujący w żelu Elmex w postaci związków Olaflur (30,32 mg/g) i Dectaflur (2,87 mg/g), należy do grupy farmakoterapeutycznej środków stosowanych do zapobiegania próchnicy (kod ATC: A01AA30). W preparacie Elmex aminofluorki występują w kombinacji z fluorkiem sodu (22,1 mg/g), co daje łączną zawartość 12,5 mg fluoru w 1 g żelu.¹

Mechanizm działania przeciwpróchniczego

Działanie profilaktyczne i lecznicze aminofluorku w kontekście próchnicy zębów opiera się na trzech głównych mechanizmach:²

• Zwiększeniu odporności szkliwa na działanie kwasów
• Zahamowaniu procesu rozpadu cukrów i produkcji kwasów bakteryjnych przez drobnoustroje płytki nazębnej
• Wspomaganiu remineralizacji wczesnych zmian próchnicowych

³

Specyficzne właściwości aminofluorku

Aminofluorek wyróżnia się na tle innych związków fluoru dzięki unikalnej budowie chemicznej. Polaryzacja pomiędzy hydrofobową resztą alkilową o długim łańcuchu węglowodorowym i hydrofilową grupą aminową nadaje części kationowej aminofluorku właściwości charakterystyczne dla substancji powierzchniowo czynnych. Ta specyficzna struktura odpowiada za wyjątkowe działanie farmakodynamiczne tej substancji.⁴

Właściwości powierzchniowo czynne aminofluorku przekładają się na następujące efekty kliniczne:⁵

• Dłuższy czas retencji (utrzymywania się) jonów fluorkowych w jamie ustnej
• Efektywne nawilżanie klinicznych koron zębów
• Wysoka reaktywność ze szkliwem zębów, umożliwiająca już po kilku sekundach:
  • Wbudowywanie fluorku w strukturę szkliwa (tworząc stabilny zapas fluorków)
  • Tworzenie ochronnej warstwy fluorku wapnia na powierzchni szkliwa (labilny zapas fluorków)
• Zwiększone powinowactwo do płytki nazębnej, prowadzące do długotrwałej retencji fluorku w biofilmie
• Działanie przeciwbakteryjne
• Długotrwałe (kilkugodzinne) hamowanie bakteryjnego metabolizmu węglowodanów i produkcji kwasów
• Ulepszenie adhezji warstw fluorku do powierzchni szkliwa, zwiększając jego odporność na działanie kwasów

⁶

Remineralizacja i tworzenie zapasów fluorkowych

Aminofluorek znacząco wzmacnia proces remineralizacji początkowych zmian próchnicowych. Dzięki obecności jonów fluorkowych fosfor i wapń są w większym stopniu inkorporowane ze śliny do częściowo zdemineralizowanego szkliwa. Ta reakcja jest szczególnie efektywna w przypadku aminofluorków zawartych w żelu Elmex, ponieważ utrzymują się one dłużej na powierzchni szkliwa.⁷

W profilaktyce próchnicy oraz wspomaganiu leczenia próchnicy początkowej kluczowe znaczenie ma tworzenie na powierzchniach szkliwa bogatych w fluorki warstw o dobrej przyczepności, ale jednocześnie odpowiednio labilnych. Te warstwy sukcesywnie uwalniają jony fluorków przez tygodnie czy miesiące w stężeniach porównywalnych do tych, jakie obserwuje się po spożyciu fluorowanej wody pitnej.⁸

Działanie ochronne na zębinę

Aminofluorek zawarty w żelu Elmex wykazuje dodatkowe działanie na odsłoniętą zębinę. Tworzy warstwy fluorku wapnia nie tylko na powierzchni szkliwa, ale również na odsłoniętej zębinie, powodując zobliterowanie (zamknięcie) otwartych ujść kanalików zębinowych. Mechanizm ten przerywa przewodnictwo zewnętrznych bodźców bólowych z jamy ustnej do miazgi zęba, co skutkuje odczuleniem nadwrażliwych szyjek zębowych. Należy zaznaczyć, że to działanie uśmierzające ból nie ma charakteru trwałego i w razie potrzeby odczulanie należy powtórzyć.⁹

Znaczenie kationu w działaniu aminofluorku

W przypadku aminofluorków, kation wykazuje istotne działanie wzmacniające efekt przeciwpróchnicowy i terapeutyczny. Dzięki swojej unikalnej strukturze chemicznej (polaryzacja między hydrofobową a hydrofilową częścią cząsteczki), aminofluorek zapewnia lepszą dystrybucję i retencję jonów fluorkowych na powierzchniach zębów oraz w płytce nazębnej, co zwiększa skuteczność jego działania w porównaniu do konwencjonalnych związków fluoru.¹⁰

Ta zdolność aminofluorku do szybkiego tworzenia ochronnych warstw fluorku wapnia oraz jednocześnie do wbudowywania jonów fluorkowych w strukturę szkliwa stanowi o jego wyjątkowej skuteczności w profilaktyce i terapii próchnicy zębów.¹¹