Właściwości farmakodynamiczne finasterydu

Finamef (finasteryd) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inhibitory 5α-reduktazy testosteronu, którym przypisano kod ATC: G04CB01. Substancja ta charakteryzuje się specyficznym mechanizmem działania mającym istotne znaczenie w leczeniu schorzeń gruczołu krokowego.¹

Mechanizm działania

Finasteryd to syntetyczny 4-azasteroid, który działa jako specyficzny kompetycyjny inhibitor wewnątrzkomórkowego enzymu 5-alfa-reduktazy typu II. Znaczenie tego enzymu polega na przekształcaniu testosteronu do silniejszego hormonu androgenowego – dihydrotestosteronu (DHT). Zarówno prawidłowy rozwój i funkcjonowanie gruczołu krokowego, jak i jego patologiczny rozrost, są ściśle uzależnione od konwersji testosteronu do DHT. Warto podkreślić, że finasteryd nie wykazuje powinowactwa do receptora androgenowego, co determinuje jego selektywne działanie na poziomie enzymatycznym.²

Wpływ na poziom DHT i objętość gruczołu krokowego

Badania kliniczne wykazały, że finasteryd powoduje szybkie zmniejszenie stężenia DHT w surowicy krwi o około 70%. Ta biochemiczna zmiana przekłada się na istotne zmniejszenie objętości gruczołu krokowego. Efekt terapeutyczny rozwija się stopniowo – po 3 miesiącach stosowania leku objętość gruczołu krokowego ulega zmniejszeniu o około 20%, a po 3 latach terapii redukcja osiąga około 27%. Szczególnie znaczące zmniejszenie objętości obserwuje się w strefie obwodowej gruczołu, która bezpośrednio otacza cewkę moczową. Ten anatomiczny efekt ma kluczowe znaczenie dla złagodzenia objawów związanych z utrudnionym odpływem moczu.³

Parametry urodynamiczne i kliniczne

Przeprowadzone pomiary urodynamiczne potwierdziły, że finasteryd znacząco zmniejsza napięcie mięśnia wypieracza moczu w wyniku redukcji niedrożności dróg moczowych. Istotną poprawę maksymalnego tempa przepływu moczu oraz złagodzenie objawów klinicznych obserwuje się już po kilku tygodniach terapii w porównaniu ze stanem wyjściowym. Różnice w stosunku do placebo zostały udokumentowane po odpowiednio 4 i 7 miesiącach leczenia. Co ważne, wszystkie parametry skuteczności utrzymują się przez cały 3-letni okres obserwacji, co świadczy o stabilności efektu terapeutycznego.⁴

Wyniki długoterminowych badań klinicznych

Czteroletnia obserwacja kliniczna

Długoterminowe badania kliniczne z udziałem pacjentów z umiarkowanymi do ciężkich objawami łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH), potwierdzonym badaniem per rectum oraz małą objętością zalegającego moczu, wykazały znaczące korzyści kliniczne. Finasteryd w dawce 5 mg zmniejszał częstość występowania ostrego zatrzymania moczu z 7/100 do 3/100 pacjentolat w ciągu czterech lat obserwacji. Dodatkowo, konieczność interwencji chirurgicznej (TURP lub prostatektomia) uległa redukcji z 10/100 do 5/100 pacjentolat. Obserwowane korzyści kliniczne korelowały z 2-punktową poprawą w skali QUASI-AUA (zakres 0-34), trwałym zmniejszeniem objętości gruczołu krokowego o około 20% oraz trwałym zwiększeniem szybkości przepływu moczu.⁵

Badanie MTOPS

Istotnych danych na temat właściwości farmakodynamicznych finasterydu dostarczyło również badanie MTOPS (Medical Therapy of Prostatic Symptoms). To wieloośrodkowe badanie trwało od 4 do 6 lat i objęło 3047 mężczyzn z objawami BPH. Pacjenci zostali losowo przydzieleni do czterech grup terapeutycznych:⁶

• Finasteryd w dawce 5 mg na dobę
• Doksazosyna w dawce 4 lub 8 mg na dobę*
• Terapia skojarzona finasterydem (5 mg/dobę) i doksazosyną (4 lub 8 mg/dobę)
• Placebo

*Dawkę doksazosyny zwiększano stopniowo co 3 tygodnie od 1 mg do 4 lub 8 mg, w zależności od tolerancji na produkt leczniczy.⁷

Wyniki badania MTOPS

Pierwszorzędowym punktem końcowym badania MTOPS był czas do klinicznej progresji BPH, definiowanej jako:⁸

• Wzrost o co najmniej 4 punkty względem wartości wyjściowych w skali oceny objawów
• Ostre zatrzymanie moczu
• Niewydolność nerek związana z BPH
• Nawracające zakażenia dróg moczowych lub urosepsa
• Nietrzymanie moczu

W porównaniu z placebo, wszystkie badane schematy terapeutyczne wykazały znaczące zmniejszenie ryzyka progresji BPH:<sup data-drug="Finamef" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W porównaniu z placebo, leczenie finasterydem, doksazosyną lub leczenie skojarzone powodowało znaczące zmniejszenie ryzyka progresji BPH odpowiednio o 34% (p=0,002), 39% (p<0,001) i 67% (p9

• Finasteryd: redukcja o 34% (p=0,002)
• Doksazosyna: redukcja o 39% (p<0,001)
• Terapia skojarzona: redukcja o 67% (p<0,001)

Analiza danych wykazała, że większość przypadków (274 z 351) progresji BPH była związana z co najmniej 4-punktowym wzrostem w skali oceny objawów. Ryzyko progresji objawów uległo zmniejszeniu w porównaniu z placebo:¹⁰

• W grupie finasterydu: o 30% (95% CI 6 do 48%)
• W grupie doksazosyny: o 46% (95% CI 25 do 60%)
• W grupie terapii skojarzonej: o 64% (95% CI 48 do 75%)

Wpływ na ostre zatrzymanie moczu

Szczególnie istotna w kontekście właściwości farmakodynamicznych finasterydu była analiza wpływu na ryzyko ostrego zatrzymania moczu, które stanowiło 41 z 351 przypadków progresji BPH w badaniu MTOPS. Ryzyko wystąpienia tego powikłania uległo zmniejszeniu w porównaniu z placebo:¹¹

• W grupie finasterydu: o 67% (p=0,011)
• W grupie doksazosyny: o 31% (p=0,296) – różnica nieistotna statystycznie
• W grupie terapii skojarzonej: o 79% (p=0,001)

Warto podkreślić, że statystycznie znamienne różnice w porównaniu z placebo stwierdzono jedynie u pacjentów z grupy finasterydu i leczenia skojarzonego, co potwierdza specyficzny wpływ finasterydu na mechanizmy patofizjologiczne prowadzące do ostrego zatrzymania moczu.¹²

Bezpieczeństwo terapii skojarzonej

W badaniu MTOPS profil bezpieczeństwa i tolerancji leczenia skojarzonego był bardzo podobny do profili dla każdego produktu leczniczego stosowanego w monoterapii. Należy jednak zaznaczyć, że działania niepożądane dotyczące układu nerwowego i układu moczowo-płciowego obserwowano częściej w przypadku jednoczesnego stosowania finasterydu i doksazosyny.¹³