Ropień skóry
Epidemiologia
Ropnie skóry stanowią jedne z najczęstszych infekcji skóry i tkanek miękkich (SSTI), charakteryzujące się lokalną kolekcją ropy w skórze właściwej lub przestrzeni podskórnej. Ich zapadalność wynosi około 24,6 przypadków na 1000 osób rocznie, a w warunkach szpitalnych chorobowość sięga 7-10%. Wzrost częstości występowania ropni wiąże się głównie z rozprzestrzenianiem się opornego na metycylinę gronkowca złocistego nabytego pozaszpitalnie (CA-MRSA), który odpowiada za 59% infekcji SSTI zgłaszanych na oddziałach ratunkowych. Czynniki ryzyka obejmują m.in. wiek 18-44 lata, płeć męską, przyjmowanie narkotyków dożylnie (z częstością ropni sięgającą 65%), cukrzycę, otyłość, immunosupresję oraz urazy skóry. Dominującym patogenem jest Staphylococcus aureus, z udziałem MRSA w około 22% przypadków ropni, szczególnie w infekcjach z rozległym rumieniem. Występują także zakażenia mieszane, co komplikuje empiryczną terapię antybiotykową.
Epidemiologia ropnia skóry
Ropnie skóry (skin abscess) należą do najczęstszych infekcji skóry i tkanek miękkich (SSTI – Skin and Soft Tissue Infections). Stanowią one lokalną kolekcję ropy w obrębie skóry właściwej lub przestrzeni podskórnej, powstającą w wyniku dezintegracji lub martwicy tkanki1. Ze względu na częste występowanie i rosnącą oporność na antybiotyki ropnie skóry stanowią istotny problem epidemiologiczny w praktyce medycznej.
Częstotliwość występowania
Częstość występowania ropni skóry w ostatnich dekadach znacząco wzrosła, co częściowo przypisuje się pojawieniu się opornego na metycylinę gronkowca złocistego nabytego pozaszpitalnie (CA-MRSA) i jego predylekcji do wywoływania ropni skórnych12. Szacunkowa zapadalność na ropnie skóry wynosi około 24,6 przypadków na 1000 osób rocznie12. Współczynnik chorobowości w warunkach szpitalnych waha się od 7% do 10%1.
W Stanach Zjednoczonych odnotowano dramatyczny wzrost liczby przypadków ropni i innych infekcji skóry w ostatnich dekadach. Według danych z 2005 roku, ropnie skóry doprowadziły do 3,4 miliona wizyt na oddziałach ratunkowych, co stanowiło 2,6% wszystkich wizyt w tych oddziałach, przy czym 13,9% wizyt skutkowało hospitalizacją12. Ogólne wskaźniki wizyt związanych z infekcjami skóry i tkanek miękkich wzrosły z 32,1 do 48,1 wizyt na 1000 mieszkańców i osiągnęły 14,2 miliona do 2005 roku, przy czym wizyty związane z ropniami i zapaleniem tkanki łącznej wzrosły z 17,3 do 32,5 wizyt na 1000 mieszkańców i stanowiły ponad 95% tego wzrostu1.
W Wielkiej Brytanii zaobserwowano również wzrost liczby hospitalizacji z powodu ropni i innych ciężkich infekcji skóry związanych ze stanami zapalnymi. Przyjęcia do szpitala z powodu ropni, czyraków, czyraczności i zapalenia tkanki łącznej niemal podwoiły się z 123 przyjęć na 100 000 w latach 1998/1999 do 236 przyjęć na 100 000 w latach 2010/20111.
Grupy ryzyka
Ropnie skóry mogą występować w każdej grupie wiekowej, ale częstość ich występowania różni się w zależności od wieku, płci i czynników ryzyka1. Najczęściej obserwuje się je u osób w wieku 18-44 lat, mężczyzn i osób rasy czarnej1. Szczególnie wysokie ryzyko rozwoju ropni skóry występuje u:
- Osób przyjmujących narkotyki drogą dożylną (wskaźniki sięgające nawet 65% wśród użytkowników)12
- Osób z obniżoną odpornością12
- Pacjentów z cukrzycą12
- Osób z otyłością12
- Pacjentów z chorobami sercowo-płucnymi12
- Osób z przewlekłą niewydolnością żylną1
- Pacjentów z obrzękiem limfatycznym1
- Osób po urazach, z ranami ciętymi, nacięciami chirurgicznymi1
- Personelu wojskowego podczas zagranicznych misji12
- Sportowców uprawiających sporty kontaktowe1
- Osób przebywających w skupiskach ludzkich (więźniowie, bezdomni)12
Badania przeprowadzone wśród osób przyjmujących narkotyki drogą dożylną w Londynie wykazały wysoką częstość występowania infekcji skóry i tkanek miękkich w tej grupie, z 64% badanych zgłaszających wystąpienie ropnia i/lub zapalenia tkanki łącznej w ciągu życia, a ponad jedna trzecia (37%) zgłaszała ciężką infekcję12.
Czynniki predysponujące
Do czynników zwiększających ryzyko powstania ropni skóry należą12:
- Naruszenie ciągłości skóry (urazy, ukłucia, ugryzienia owadów, iniekcje)
- Ciepłe, wilgotne środowisko
- Nadmierna potliwość
- Maceracja skóry
- Tarcie
- Wcześniejsze zapalenie skóry
- Niedobory odporności, szczególnie neutrofili
- Ciężkie niedożywienie
- Palenie tytoniu
Patogeny wywołujące ropnie skóry
Staphylococcus aureus jest najczęstszym patogenem powodującym ropnie skóry123. Jest on główną przyczyną infekcji skóry i tkanek miękkich, takich jak ropnie, czyraki i zapalenie tkanki łącznej1.
Wzrost częstości występowania ropni skóry w ostatnich dekadach jest w dużej mierze przypisywany zwiększonej częstości zakażeń opornym na metycylinę gronkowcem złocistym (MRSA), szczególnie szczepami nabytymi pozaszpitalnie (CA-MRSA)12. Według badań, CA-MRSA odpowiada za 59% infekcji skóry i tkanek miękkich zgłaszanych na oddziałach ratunkowych1.
Częstość izolacji MRSA z ropni skóry wynosi około 22%, ale różni się znacząco w zależności od typu infekcji – MRSA izolowano z 36% ropni, 15% przypadków zapalenia tkanki łącznej i 14% innych infekcji skóry i tkanek miękkich1. Odsetek MRSA jest najwyższy w ropniach z rozległym rumieniem1.
Inne patogeny
Chociaż S. aureus jest dominującym patogenem, inne bakterie również mogą powodować ropnie skóry. Kolejność występowania to1:
- Staphylococcus aureus
- Streptococcus spp. (głównie z grupy A)
- Koagulazo-ujemne gronkowce
- Bakterie Gram-ujemne
- Bakterie beztlenowe
Częstość występowania zakażeń mieszanych, obejmujących zarówno bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne, waha się od 10% do 24%1. Co istotne, badania wskazują, że te mieszane infekcje są związane ze zwiększonym ryzykiem niewłaściwej empirycznej terapii antybiotykowej1.
Nadzór i obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Ropnie skóry stanowią znaczące obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Rzeczywisty zakres rozprzestrzeniania się infekcji ropni skóry jest nieznany, ponieważ łagodne przypadki często są samoograniczające się i pacjenci nie zawsze szukają pomocy medycznej1.
Wpływ na system opieki zdrowotnej
Obciążenie i koszty związane z ostrymi infekcjami skóry w Stanach Zjednoczonych, w tym wizyty ambulatoryjne i hospitalizacje, są znaczne1. W samym 2005 roku ropnie skóry były przyczyną 3,4 miliona wizyt na oddziałach ratunkowych w USA1.
Niedawne badanie prospektywne wykazało, że jeden na pięciu pacjentów zgłaszających się do podstawowej opieki zdrowotnej z ropniem skóry spowodowanym przez MRSA wymaga dodatkowych interwencji, co kosztuje około 2000 dolarów na pacjenta1.
W sektorze wojskowym infekcje skóry i tkanek miękkich również stanowią znaczne obciążenie operacyjne i zdrowotne. Badanie przeprowadzone wśród aktywnych członków sił zbrojnych USA w latach 2016-2020 wykazało, że 210 914 przypadków infekcji skóry i tkanek miękkich dotknęło 174 893 żołnierzy, skutkując 307 160 wizytami medycznymi i 14 819 dniami hospitalizacji12.
Trendy czasowe
Częstość występowania ropni skóry znacząco wzrosła w ostatnich dekadach. W Anglii przyjęcia do szpitala z powodu ciężkich ropni gronkowcowych i czyraków potroiły się między 1989 a 2004 rokiem1.
Badanie przeprowadzone w USA wykazało, że całkowita liczba przyjęć do szpitala z powodu infekcji skóry i tkanek miękkich wzrosła o 29% w latach 2000-2004, podczas gdy przyjęcia z powodu zapalenia płuc pozostały w dużej mierze niezmienione1.
W Wielkiej Brytanii zapadalność na czyraki lub ropnie wynosiła 450 (95% CI 447-452) na 100 000 osobolat i nieznacznie wzrosła w okresie badania (współczynnik częstości występowania 1,005, 95% CI 1,004-1,007)1. Rosnące wskaźniki hospitalizacji i nawrotów na tle stabilnej częstości występowania w społeczności sugerują zwiększoną ciężkość choroby1.
W ostatnich latach, szczególnie od 2012 roku, dane wskazują na stabilizację lub nieznaczny spadek częstości występowania ropni w niektórych krajach, chociaż obciążenie chorobą pozostaje znaczące12.
Różnice geograficzne i sezonowe
Zapalenie tkanki łącznej, które często współwystępuje z ropniami, wykazuje sezonową predylekcję do cieplejszych miesięcy w regionach nietropikalnych12. Zjawisko to może również dotyczyć ropni skóry, szczególnie w kontekście czynników predysponujących jak ciepłe, wilgotne środowisko i nadmierna potliwość1.
Występowanie CA-MRSA jako czynnika etiologicznego ropni różni się geograficznie. Szczep USA-300 jest dominującym klonem MRSA powodującym infekcje skóry i tkanek miękkich w Stanach Zjednoczonych1. W Kanadzie dane z Canadian Paediatric Surveillance Program pokazują, że zakażenia CA-MRSA występują na terenie całego kraju1.
Ropnie skóry w różnych populacjach
Ropnie u dzieci
Szacuje się, że około 4% dzieci doświadcza ropni skóry1. Wzrost częstości występowania ropni skóry u dzieci w ostatnich dwóch dekadach przypisuje się pojawieniu się CA-MRSA i jego predylekcji do wywoływania ropni skórnych1.
Czynniki ryzyka epidemiologicznego związane z rozprzestrzenianiem się CA-MRSA u dzieci lub w rodzinie obejmują bliski kontakt skóra-skóra, otwarcia w skórze, takie jak skaleczenia lub otarcia, zanieczyszczone przedmioty i powierzchnie, przeludnione warunki życiowe i słabą higienę1.
Ropnie okołoodbytnicze są częstsze u chłopców niż u dziewcząt, a organizmy w tych ropniach to głównie mieszana flora beztlenowa i tlenowa jelita i skóry brzegu odbytu1.
Ropnie u osób przyjmujących narkotyki drogą dożylną
Osoby przyjmujące narkotyki drogą dożylną (PWID) są szczególnie narażone na rozwój ropni skóry, z wskaźnikami sięgającymi 65% wśród użytkowników1. Badanie przeprowadzone wśród PWID w Londynie wykazało wysoką częstość występowania infekcji skóry i tkanek miękkich w ciągu życia – 64% badanych zgłaszało wystąpienie ropnia i/lub zapalenia tkanki łącznej12.
Ponad jedna trzecia (37%) osób przyjmujących narkotyki dożylnie zgłaszała ciężką infekcję, a 47% wymagało hospitalizacji1. Infekcje te często wiążą się z innymi chorobami współistniejącymi, takimi jak posocznica, zapalenie wsierdzia, zakrzepica żył głębokich i choroby nerek12.
Ropnie odbytnicze
Ropnie i przetoki okołoodbytnicze są powszechnymi łagodnymi chorobami odbytu i odbytnicy, znanymi od czasów starożytnego Egiptu1. Niedawne badania lepiej określiły ich epidemiologię ze średnią częstością występowania 823 na 100 000 osób1.
Dane potwierdzają, że 90% ropni okołoodbytniczych ma charakter kryptogenny (związany z infekcją gruczołów znajdujących się w kryptach odbytowych), ale zawsze należy brać pod uwagę zmiany związane z nieswoistymi zapaleniami jelit (IBD), ponieważ niedawno obliczono średnią częstość występowania na poziomie 4 na 100 000 osób1.
Średni wiek pierwszej prezentacji ropni okołoodbytniczych wynosi 40 lat u obu płci, ale mężczyźni są dwukrotnie bardziej narażeni na rozwój ropnia okołoodbytniczego lub przetoki odbytu niż kobiety1.
Powikłania i rokowanie
Większość ropni skóry reaguje dobrze na leczenie, ale nieleczone ropnie mogą prowadzić do poważnych powikłań. Jeśli ropień skóry pozostaje nieleczony, może samoistnie się opróżnić, jednak w ciężkich przypadkach może dojść do rozprzestrzenienia się ogólnoustrojowego i sepsy1.
Powikłania
W przebiegu ropnia skóry możliwy jest szeroki zakres powikłań, w tym12:
- Bakteriemia
- Zapalenie wsierdzia
- Zapalenie kości i szpiku
- Infekcja przerzutowa
- Sepsa
- Zespół wstrząsu toksycznego
Infekcje skóry, które pozostają nieleczone, mogą przekształcić się w bardziej poważne infekcje zagrażające życiu, takie jak infekcje kości lub krwi1.
Nawroty
Nawroty mogą wystąpić u około 20% pacjentów z ropniami skóry1. Nawroty są szczególnie częste u pacjentów z ropniem skóry, zwłaszcza jeśli występuje kolonizacja MRSA i S. aureus wytwarzającym toksynę PVL1.
Dokumentacja wcześniejszych zakażeń MRSA w dokumentacji medycznej może alertować klinicystów o wysokim prawdopodobieństwie MRSA w kolejnych infekcjach skóry i tkanek miękkich nadających się do hodowli1.
Rokowanie
W zależności od zaawansowania choroby rokowanie może być różne. Generalnie jednak rokowanie w przypadku ropni skóry jest dobre1. Większość infekcji skóry ustępuje bez leczenia, jednak niektóre infekcje wymagają nacięcia i drenażu lub leczenia antybiotykami w celu wyleczenia infekcji1.
Strategie nadzoru i kontroli
Ze względu na rosnącą częstość występowania ropni skóry i związane z nimi obciążenie systemów opieki zdrowotnej, opracowano różne strategie nadzoru i kontroli.
Wytyczne diagnostyczne i lecznicze
Infectious Diseases Society of America (IDSA) i Centers for Disease Control and Prevention (CDC) opracowały wytyczne kliniczne dotyczące diagnostyki i leczenia ropni skóry1. Wytyczne te podkreślają potrzebę:
- Rozważenia MRSA w diagnostyce różnicowej wszystkich ropni skóry
- Wykonania nacięcia i drenażu (I+D) ropni skóry
- Wykorzystania wyników hodowli i wrażliwości na środki przeciwdrobnoustrojowe do kierowania leczeniem antybiotykami
IDSA zaleca leczenie antybiotykami tylko po nacięciu i drenażu ropnia, gdy występuje1:
- Ciężka lub rozległa choroba
- Objawy choroby ogólnoustrojowej
- Choroby współistniejące lub immunosupresja
- Skrajny wiek
- Ropień w obszarze trudnym do całkowitego drenażu (twarz, ręka, narządy płciowe)
- Zapalenie żył septyczne
- Brak odpowiedzi na samo nacięcie i drenaż
Badania przesiewowe i nadzór
Diagnostyka ropni skóry jest głównie kliniczna12. U pacjentów z objawami ogólnoustrojowymi wskazane mogą być badania laboratoryjne, hodowle i obrazowanie w celu oceny ciężkości i dostosowania leczenia.
Badania krwi, poziom białka C-reaktywnego oraz testy funkcji wątroby i nerek powinny być zlecane u pacjentów z ciężkimi infekcjami oraz u osób z chorobami współistniejącymi powodującymi dysfunkcję narządów1.
Posiewy krwi raczej nie zmienią postępowania w przypadku prostych, zlokalizowanych infekcji skóry i tkanek miękkich u zdrowych, immunokompetentnych pacjentów i zazwyczaj nie są konieczne. Jednak ze względu na potencjalne głębokie zajęcie tkanki, posiewy są przydatne u pacjentów z ciężkimi infekcjami lub objawami zaangażowania układowego, u osób starszych lub z obniżoną odpornością oraz u pacjentów wymagających operacji1.
Ultrasonografia punktowa (POCUS) jest obiecującym narzędziem w diagnostyce ropni w przypadkach niepewności diagnostycznej, ze zgłaszaną czułością 95,5% (95% CI 88,9-98,3) i swoistością 80,3% (95% CI 56,4-92,7)1.
Strategie zapobiegania
Strategie zapobiegania, wczesnej diagnostyki i definitywnego leczenia infekcji skóry i tkanek miękkich są uzasadnione, szczególnie w warunkach początkowego szkolenia wojskowego i operacyjnych związanych ze zwiększonym ryzykiem infekcji1.
Wczesna diagnoza i leczenie ropni skóry, szczególnie w środowiskach wysokiego ryzyka, mają kluczowe znaczenie dla zmniejszenia znacznego obciążenia opieki zdrowotnej i kosztów, jakie te infekcje nakładają na systemy opieki zdrowotnej12.
W przypadku pacjentów z nawracającymi ropniami należy podejrzewać niedobór odporności i rozważyć skierowanie do specjalisty1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.