Właściwości farmakokinetyczne metforminy

Właściwości farmakokinetyczne chlorowodorku metforminy obejmują szereg procesów, które determinują jego zachowanie w organizmie pacjenta po podaniu doustnym. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie właściwości farmakokinetycznych leku Metformin Medreg, dostępnego w dawkach 500 mg, 850 mg oraz 1000 mg w postaci tabletek powlekanych.¹

Proces wchłaniania

Po doustnym podaniu tabletki chlorowodorku metforminy obserwuje się maksymalne stężenie leku w osoczu (Cmax) po około 2,5 godziny (tmax). Badania wykazały, że całkowita biodostępność metforminy po podaniu tabletek zawierających 500 mg lub 850 mg wynosi w przybliżeniu 50-60% u zdrowych ochotników. Znacząca część dawki doustnej, około 20-30%, jest wydalana z kałem jako frakcja niewchłonięta.²

Istotnym aspektem wchłaniania metforminy jest fakt, że może ono ulegać wysyceniu i nie jest całkowite. Farmakokinetyka absorpcji metforminy charakteryzuje się nieliniowością, co ma istotne znaczenie kliniczne przy dobieraniu dawki leku.³

Przy standardowo stosowanych dawkach i schematach dawkowania, stężenie metforminy w osoczu osiąga stan stacjonarny w ciągu 24 do 48 godzin i zwykle jest mniejsze niż 1 mikrogram/mL. Wyniki kontrolowanych badań klinicznych wykazały, że maksymalne stężenie metforminy w osoczu (Cmax) nie przekraczało 5 mikrogramów/mL, nawet po zastosowaniu maksymalnych dawek terapeutycznych.⁴

Wpływ pokarmu na wchłanianie

Obecność pokarmu w istotny sposób wpływa na proces wchłaniania metforminy. Spożywanie posiłków podczas przyjmowania leku powoduje zmniejszenie i nieznaczne opóźnienie absorpcji metforminy. Po doustnym podaniu tabletki zawierającej 850 mg substancji czynnej zaobserwowano istotne zmiany parametrów farmakokinetycznych:⁵

• zmniejszenie maksymalnego stężenia leku w osoczu o 40%
• redukcję powierzchni pola pod krzywą (AUC) o 25%
• wydłużenie czasu wystąpienia stężenia maksymalnego w osoczu o 35 minut

Kliniczne znaczenie tych zmian nie zostało jednoznacznie określone, ale może mieć wpływ na skuteczność terapii u niektórych pacjentów.⁶

Dystrybucja leku

Metformina charakteryzuje się nieznacznym wiązaniem z białkami osocza, co wpływa na jej dostępność biologiczną. Lek przenika do erytrocytów, przy czym maksymalne stężenie we krwi jest mniejsze niż w osoczu i występuje w przybliżeniu w tym samym czasie. Krwinki czerwone stanowią prawdopodobnie drugi kompartment dystrybucji, co ma istotne znaczenie dla farmakokinetyki leku.⁷

Średnia objętość dystrybucji (Vd) metforminy mieści się w szerokim zakresie od 63 do 276 L, co wskazuje na dobry stopień penetracji leku do tkanek.⁸

Metabolizm

Metformina charakteryzuje się wyjątkowym profilem metabolicznym, ponieważ jest wydalana z moczem w postaci niezmienionej. W przeciwieństwie do wielu innych leków stosowanych w terapii cukrzycy, u ludzi nie zidentyfikowano żadnych metabolitów metforminy, co ma istotne znaczenie w kontekście potencjalnych interakcji lekowych oraz toksyczności.⁹

Eliminacja

Klirens nerkowy metforminy przekracza 400 mL/min, co wskazuje, że lek jest wydalany głównie w wyniku dwóch procesów nerkowych: przesączania kłębuszkowego oraz wydzielania kanalikowego. Po podaniu doustnym rzeczywisty okres półtrwania w końcowej fazie eliminacji wynosi około 6,5 godziny.¹⁰

W przypadku zaburzeń czynności nerek, klirens nerkowy metforminy ulega redukcji proporcjonalnie do zmniejszenia klirensu kreatyniny. W konsekwencji dochodzi do wydłużenia okresu półtrwania leku, co prowadzi do zwiększenia stężenia metforminy w osoczu. Jest to istotny czynnik ryzyka wystąpienia działań niepożądanych, w tym kwasicy mleczanowej.¹¹

Właściwości farmakokinetyczne w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Dostępne dane dotyczące pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek są ograniczone i nie pozwalają na wiarygodne oszacowanie ogólnoustrojowej ekspozycji na metforminę w porównaniu z pacjentami o prawidłowej funkcji nerek. Z tego powodu dostosowanie dawki metforminy u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek powinno być rozważane indywidualnie, z uwzględnieniem skuteczności klinicznej i tolerancji leku.¹²

Dzieci i młodzież

Farmakokinetykę metforminy u dzieci i młodzieży badano w dwóch typach badań:¹³

1. Badania z dawką pojedynczą – po podaniu pojedynczej dawki chlorowodorku metforminy wynoszącej 500 mg u dzieci obserwowano profil farmakokinetyczny zbliżony do tego, jaki występuje u zdrowych osób dorosłych.
2. Badania z dawką wielokrotną – dostępne są dane z jednego badania, w którym stosowano dawkę 500 mg dwa razy na dobę przez 7 dni u dzieci. Wyniki wykazały istotne różnice w parametrach farmakokinetycznych w porównaniu z dorosłymi pacjentami chorymi na cukrzycę, u których stosowano taki sam schemat dawkowania przez 14 dni:

Powyższe różnice mają ograniczone znaczenie kliniczne, ponieważ dawkowanie metforminy ustala się indywidualnie na podstawie stężenia glukozy we krwi, a nie parametrów farmakokinetycznych.¹⁴